BOSTON - Sau ngày bộ ngoại giao Mỹ xuất bản báo cáo nhân quyền hàng năm, đài BBC đã phỏng vấn giáo sư Zachary Abuza, chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam hiện đang dạy tại Simmons College ở Boston, Hoa Kỳ. Ông cho biết cảm tưởng khi đọc bản báo cáo năm nay về tình hình nhân quyền ở Việt Nam:
- Tôi nghĩ nó vẽ lên một chân dung mang tính khá phê phán về tình hình tại Việt Nam hiện nay. Có rất ít tiến bộ và trong một số trường hợp, diễn biến trở nên tồi tệ hơn. Theo tôi, về nhiều mặt, bản báo cáo này có chất lượng tốt hơn những bản báo cáo các năm trước đây. Tuy nhiên, báo cáo vẫn thiếu sót vì nó tập trung quá nhiều vào khu vực tây nguyên. Có nhiều vấn đề chưa được đề cập thấu đáo, ta cũng không rõ về số phận của một số cá nhân mà lẽ ra báo cáo của bộ ngoại giao phải có khả năng trả lời rõ ràng hơn.
Thưa giáo sư, việc bộ ngoại giao Mỹ công bố các báo cáo như vậy hàng năm, đó có phải là việc can thiệp công việc nội bộ của một quốc gia hay không?
- Chắc chắn đó là cái nhìn của nhiều quốc gia coi đây là vi phạm chủ quyền của các nước. Báo cáo về nhân quyền không phải do Bộ ngoại giao đặt ra, mà họ thực hiện theo sự ủy thác của Quốc hội Mỹ hàng năm. Những nước như Trung Quốc hay Việt Nam đã rất phê phán báo cáo nhân quyền và hai năm trước, Trung Quốc đã xuất bản báo cáo của chính họ về tình hình nhân quyền tại Mỹ. Việt Nam thì thường dẫn ra các chỉ số phát triển con người khác như tỉ lệ sinh – tử, tình trạng y tế. Chính phủ xem đây là bằng chứng cho thấy có tiến bộ trong vấn đề nhân quyền. Báo cáo của bộ ngoại giao Mỹ cũng lưu ý rằng chính phủ Việt Nam thật sự cố gắng giải quyết các vấn đề lien quan nhân quyền như buôn lậu phụ nữ và trẻ em. Họ hiểu rằng đây là những vấn đề nghiêm trọng cần giải quyết.
Bộ ngoại giao Mỹ đã công bố báo cáo nhân quyền nhiều năm nay. Giáo sư có nghĩ là chúng có tác động gì nhiều tới hành vi của các chính phủ hay không?
- Tôi không nghĩ các báo cáo làm thay đổi quan điểm của chính phủ Việt Nam hay Trung Quốc. Về mặt nào đó, chính phủ nhiều nước còn tỏ ra cứng rắn và giận dữ hơn mỗi khi một báo cáo mới ra đời. Trách nhiệm của bộ ngoại giao Mỹ là thực hiện báo cáo theo sự ủy thác của quốc hội và tôi nghĩ họ sử dụng báo cáo để duy trì sự chú ý tới những nước mà họ cho là có vi phạm nhân quyền. Nhưng tôi thật sự không cho rằng những báo cáo này có ảnh hưởng gì nhiều tới hành vi của chính phủ các nước.(bbc)
- Tôi nghĩ nó vẽ lên một chân dung mang tính khá phê phán về tình hình tại Việt Nam hiện nay. Có rất ít tiến bộ và trong một số trường hợp, diễn biến trở nên tồi tệ hơn. Theo tôi, về nhiều mặt, bản báo cáo này có chất lượng tốt hơn những bản báo cáo các năm trước đây. Tuy nhiên, báo cáo vẫn thiếu sót vì nó tập trung quá nhiều vào khu vực tây nguyên. Có nhiều vấn đề chưa được đề cập thấu đáo, ta cũng không rõ về số phận của một số cá nhân mà lẽ ra báo cáo của bộ ngoại giao phải có khả năng trả lời rõ ràng hơn.
Thưa giáo sư, việc bộ ngoại giao Mỹ công bố các báo cáo như vậy hàng năm, đó có phải là việc can thiệp công việc nội bộ của một quốc gia hay không?
- Chắc chắn đó là cái nhìn của nhiều quốc gia coi đây là vi phạm chủ quyền của các nước. Báo cáo về nhân quyền không phải do Bộ ngoại giao đặt ra, mà họ thực hiện theo sự ủy thác của Quốc hội Mỹ hàng năm. Những nước như Trung Quốc hay Việt Nam đã rất phê phán báo cáo nhân quyền và hai năm trước, Trung Quốc đã xuất bản báo cáo của chính họ về tình hình nhân quyền tại Mỹ. Việt Nam thì thường dẫn ra các chỉ số phát triển con người khác như tỉ lệ sinh – tử, tình trạng y tế. Chính phủ xem đây là bằng chứng cho thấy có tiến bộ trong vấn đề nhân quyền. Báo cáo của bộ ngoại giao Mỹ cũng lưu ý rằng chính phủ Việt Nam thật sự cố gắng giải quyết các vấn đề lien quan nhân quyền như buôn lậu phụ nữ và trẻ em. Họ hiểu rằng đây là những vấn đề nghiêm trọng cần giải quyết.
Bộ ngoại giao Mỹ đã công bố báo cáo nhân quyền nhiều năm nay. Giáo sư có nghĩ là chúng có tác động gì nhiều tới hành vi của các chính phủ hay không?
- Tôi không nghĩ các báo cáo làm thay đổi quan điểm của chính phủ Việt Nam hay Trung Quốc. Về mặt nào đó, chính phủ nhiều nước còn tỏ ra cứng rắn và giận dữ hơn mỗi khi một báo cáo mới ra đời. Trách nhiệm của bộ ngoại giao Mỹ là thực hiện báo cáo theo sự ủy thác của quốc hội và tôi nghĩ họ sử dụng báo cáo để duy trì sự chú ý tới những nước mà họ cho là có vi phạm nhân quyền. Nhưng tôi thật sự không cho rằng những báo cáo này có ảnh hưởng gì nhiều tới hành vi của chính phủ các nước.(bbc)