BOSTON - Trong mấy ngày nay, vụ án Năm Cam là một sự kiện quan trọng không chỉ đối với báo chí Việt Nam mà còn được giới truyền thông nước ngoài và các nhà nghiên cứu tình hình Việt Nam đặc biệt quan tâm. Ban Việt Ngữ đài BBC Luân Đôn đã phỏng vấn giáo sư Zachary Abuza từ Simmons College tại Boston, Hoa Kỳ, một chuyên gia về Việt Nam để biết quan điểm của ông về vụ xử đường dây Năm Cam. Câu hỏi đầu tiên của BBC là ông có đồng ý rằng mức độ của vụ án bản thân nó đã nói lên nhiều điều hay không.
Giáo sư Zachary Abuza: Dĩ nhiên, đây là vụ xử băng nhóm tội phạm và tham nhũng lớn nhất tại Việt Nam từ trước tới nay, vì thế nó tượng trưng cho quyết tâm của nhà nước muốn giải quyết vấn nạn tham nhũng tràn lan tại Việt Nam. Vụ án còn quan trọng bởi vì nó liên quan tới nhiều quan chức, nhân viên an ninh và cả ủy viên trung ương đảng.
BBC: Ông có nghĩ rằng việc đưa vụ án Năm Cam ra xét xử sẽ giúp giảm tình trạng tham nhũng tại Việt Nam hay không?
Tôi e là tôi hơi bi quan. Từ thời kì đại hội đảng lần thứ Sáu năm 1999, đảng Cộng sản Việt Nam đã xem tham nhũng là vấn đề cần giải quyết số một. Kể từ đó đến nay thì hiệu quả thực tế rất ít, mặc dù có nhiều chiến dịch, nhiều người bị bắt trong nhiều vụ tham nhũng. Đa số trường hợp điều tra chỉ dừng lại ở hàng ngũ cấp dưới, rất ít quan chức cao cấp bị mất chức hoặc trừng phạt. Vụ án lần này không đơn giản chỉ liên quan một trùm băng đảng cùng với hơn 150 bị cáo.
Tham nhũng lan tràn, một phần vì không có quy định rõ ràng về quyền sở hữu. Hiện nay trong bối cảnh kinh tế thị trường, ai cũng muốn giành quyền sở hữu đối với những gì từng là tài sản công. Cái gọi là sở hữu toàn dân nghĩa là thế nào, không ai rõ. Ví dụ, nếu một công ty nước ngoài kí thỏa thuận với chính quyền của một tỉnh về việc sử dụng một mảnh đất cho việc xây nhà máy, chẳng hạn, thì các quan chức cấp xã, hay thậm chí cơ quan trung ương cùng có thể xen vào vì không có quy định rõ ràng về quyền sở hữu. Khi các vấn đề như thế còn tồn tại, thì tôi không nghĩ rằng một vụ xử án như lần này sẽ giúp giải quyết vấn nạn tham nhũng tại Việt Nam
BBC: Có ý kiến cho rằng hệ thống một đảng là một trong những tác nhân gây ra tham nhũng. Ông nghĩ thế nào?
Tham nhũng sẽ vẫn hoành hành chừng nào chưa có một hệ thống báo chí tự do. Từ bỏ chế độ độc đảng sẽ giúp giảm bớt tham nhũng, nhưng dĩ nhiên ngay cả ở những nước dân chủ vẫn có tham nhũng. Vì vậy, tôi nghĩ công cụ hiệu quả nhất là cần có hệ thống báo chí, truyền thông đủ mạnh và độc lập để có thể phát hiện và đánh động về tình trạng tham nhũng.
BBC: Vậy còn những khía cạnh khác trong sự quản lý, điều hành của nhà nước thì sao? Chẳng hạn, chuyện lương bổng, hoạch địch chính sách. Chúng có phải là một phần vấn đề hay không?
Tôi đồng ý với ông là hệ thống nhà nước của Việt Nam có vấn đề. Trước hết, đảng cộng sản Việt Nam chứng tỏ họ không thể triệt để thực hiện cam kết trừng phạt những người làm sai ở mọi cấp. Thứ hai, đa số những người vào đảng bây giờ không phải vì họ tin vào chủ nghĩa Marx hay chủ nghĩa xã hội. Họ vào đảng để có thể thăng tiến trong sự nghiệp. Mâu thuẫn là ở chỗ đó. Họ vào đảng với hi vọng sẽ nhận được các lợi ích vật chất.
BBC: Một câu hỏi cuối: Ông có nghĩ là bị cáo Năm Cam sẽ được xử một cách công bằng hay không? Hay là ngay trước khi phiên tòa diễn ra, thì ông ta đã bị báo chí tại Việt Nam tuyên án, xem là người có tội?
̣
Trong vụ án này, thì rõ ràng chính phủ đã để báo chí có tự do nhất định trong việc tường thuật. Mỗi khi được cởi trói, thì báo chí Việt Nam đều chứng tỏ họ có thể làm mạnh, đi tới tận cùng cái giới hạn của sự tự do mà họ có. Vì vậy, tôi không nghĩ mình phê phán giới truyền thông Việt Nam vì điều này. Còn về vấn đề phiên tòa có diễn ra công bằng hay không, thì chúng ta biết hệ thống pháp luật của Việt Nam có nhiều khiếm khuyết. Ngành tư pháp không độc lập mà do đảng cộng sản kiểm soát, không đi ngược lại quyết định của đảng. Vì lẽ đó, tôi cho rằng sẽ không có một phiên tòa thật sự công bằng. Nhưng mặt khác, với những bằng chứng được công bố tới nay thì có nhiều cơ sở để nghĩ rằng ông Năm Cam có tội.
BBC: Xin cảm ơn giáo sư.(BBC)
Giáo sư Zachary Abuza: Dĩ nhiên, đây là vụ xử băng nhóm tội phạm và tham nhũng lớn nhất tại Việt Nam từ trước tới nay, vì thế nó tượng trưng cho quyết tâm của nhà nước muốn giải quyết vấn nạn tham nhũng tràn lan tại Việt Nam. Vụ án còn quan trọng bởi vì nó liên quan tới nhiều quan chức, nhân viên an ninh và cả ủy viên trung ương đảng.
BBC: Ông có nghĩ rằng việc đưa vụ án Năm Cam ra xét xử sẽ giúp giảm tình trạng tham nhũng tại Việt Nam hay không?
Tôi e là tôi hơi bi quan. Từ thời kì đại hội đảng lần thứ Sáu năm 1999, đảng Cộng sản Việt Nam đã xem tham nhũng là vấn đề cần giải quyết số một. Kể từ đó đến nay thì hiệu quả thực tế rất ít, mặc dù có nhiều chiến dịch, nhiều người bị bắt trong nhiều vụ tham nhũng. Đa số trường hợp điều tra chỉ dừng lại ở hàng ngũ cấp dưới, rất ít quan chức cao cấp bị mất chức hoặc trừng phạt. Vụ án lần này không đơn giản chỉ liên quan một trùm băng đảng cùng với hơn 150 bị cáo.
Tham nhũng lan tràn, một phần vì không có quy định rõ ràng về quyền sở hữu. Hiện nay trong bối cảnh kinh tế thị trường, ai cũng muốn giành quyền sở hữu đối với những gì từng là tài sản công. Cái gọi là sở hữu toàn dân nghĩa là thế nào, không ai rõ. Ví dụ, nếu một công ty nước ngoài kí thỏa thuận với chính quyền của một tỉnh về việc sử dụng một mảnh đất cho việc xây nhà máy, chẳng hạn, thì các quan chức cấp xã, hay thậm chí cơ quan trung ương cùng có thể xen vào vì không có quy định rõ ràng về quyền sở hữu. Khi các vấn đề như thế còn tồn tại, thì tôi không nghĩ rằng một vụ xử án như lần này sẽ giúp giải quyết vấn nạn tham nhũng tại Việt Nam
BBC: Có ý kiến cho rằng hệ thống một đảng là một trong những tác nhân gây ra tham nhũng. Ông nghĩ thế nào?
Tham nhũng sẽ vẫn hoành hành chừng nào chưa có một hệ thống báo chí tự do. Từ bỏ chế độ độc đảng sẽ giúp giảm bớt tham nhũng, nhưng dĩ nhiên ngay cả ở những nước dân chủ vẫn có tham nhũng. Vì vậy, tôi nghĩ công cụ hiệu quả nhất là cần có hệ thống báo chí, truyền thông đủ mạnh và độc lập để có thể phát hiện và đánh động về tình trạng tham nhũng.
BBC: Vậy còn những khía cạnh khác trong sự quản lý, điều hành của nhà nước thì sao? Chẳng hạn, chuyện lương bổng, hoạch địch chính sách. Chúng có phải là một phần vấn đề hay không?
Tôi đồng ý với ông là hệ thống nhà nước của Việt Nam có vấn đề. Trước hết, đảng cộng sản Việt Nam chứng tỏ họ không thể triệt để thực hiện cam kết trừng phạt những người làm sai ở mọi cấp. Thứ hai, đa số những người vào đảng bây giờ không phải vì họ tin vào chủ nghĩa Marx hay chủ nghĩa xã hội. Họ vào đảng để có thể thăng tiến trong sự nghiệp. Mâu thuẫn là ở chỗ đó. Họ vào đảng với hi vọng sẽ nhận được các lợi ích vật chất.
BBC: Một câu hỏi cuối: Ông có nghĩ là bị cáo Năm Cam sẽ được xử một cách công bằng hay không? Hay là ngay trước khi phiên tòa diễn ra, thì ông ta đã bị báo chí tại Việt Nam tuyên án, xem là người có tội?
̣
Trong vụ án này, thì rõ ràng chính phủ đã để báo chí có tự do nhất định trong việc tường thuật. Mỗi khi được cởi trói, thì báo chí Việt Nam đều chứng tỏ họ có thể làm mạnh, đi tới tận cùng cái giới hạn của sự tự do mà họ có. Vì vậy, tôi không nghĩ mình phê phán giới truyền thông Việt Nam vì điều này. Còn về vấn đề phiên tòa có diễn ra công bằng hay không, thì chúng ta biết hệ thống pháp luật của Việt Nam có nhiều khiếm khuyết. Ngành tư pháp không độc lập mà do đảng cộng sản kiểm soát, không đi ngược lại quyết định của đảng. Vì lẽ đó, tôi cho rằng sẽ không có một phiên tòa thật sự công bằng. Nhưng mặt khác, với những bằng chứng được công bố tới nay thì có nhiều cơ sở để nghĩ rằng ông Năm Cam có tội.
BBC: Xin cảm ơn giáo sư.(BBC)