Theo Bản tin của Văn Phòng Báo Chí Tòa Thánh, vào lúc 11 giờ 24 phút (17 giờ 24 phút giờ Rôma), Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đến Quảng trường Vũ khí (Plaza de Armas - Plaza Mayor) để tham dự cuộc gặp gỡ về những thách đố và hy vọng cho tương lai của người dân Peru.
Khi đến nơi, Đức Thánh Cha, cùng với Đức Tổng Giám Mục Lima, Đức Hồng Y Carlos Gustavo Castillo Mattasoglio, đã tiến lên lễ đài.
Theo xác nhận từ chính quyền địa phương, có khoảng bốn mươi nghìn người đã có mặt tại Quảng trường Vũ khí.
Sau một bài thánh ca, những lời chào mừng từ Đức Tổng Giám Mục Lima cùng các phần chia sẻ về gia đình, sự đa dạng văn hóa – với sự góp mặt của một phụ nữ Peru và một doanh nhân – đan xen cùng các tiết mục biểu diễn nghệ thuật và văn hóa, Đức Thánh Cha đã có bài phát biểu của ngài.
Kết thúc cuộc gặp gỡ, sau khi ban phép lành cuối cùng, vào lúc 12 giờ 23 phút, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã di chuyển bằng xe đến Tòa Sứ thần Tòa Thánh; tại đây, ngài đã có cuộc gặp riêng với các thành viên Dòng Thánh Augustinô.
Sau đây là bài phát biểu của Đức Thánh Cha;
Bài Phát Biểu Của Đức Thánh Cha Lêô Xiv Trong Cuộc Gặp Gỡ Về Những Thách Đố Và Hy Vọng Cho Tương Lai Của Người Dân Peru
Anh chị em thân mến, những người dân Peru yêu dấu của tôi, chào anh chị em buổi sáng!
Cảm ơn anh chị em đã hiện diện tại đây và chào đón tôi với những trái tim rộng mở, như một người anh em và người bạn đồng hành trên chặng đường này. Anh chị em khiến tôi cảm thấy như đang ở chính ngôi nhà của mình vậy. Cảm ơn anh chị em. Trong những ngày này, tôi mong muốn được bước đi giữa anh chị em như Gio-an Tẩy Giả, làm chứng cho Ánh Sáng soi chiếu mọi người: đó chính là Chúa Giê-su Ki-tô, Con Thiên Chúa (x. Ga 1: 6-9). Chúng ta hãy lắng nghe vị Thầy – Đấng được tôn kính cách đặc biệt trên mảnh đất này dưới danh xưng “Chúa của những Phép lạ” – và đón nhận những điều Người muốn nhắn gửi đến đất nước Peru trong những ngày này.
Những thách đố mà anh chị em đã nêu không thể được giải quyết một cách tách biệt, bởi lẽ gia đình, sự đa dạng văn hóa, thế giới lao động và thân phận phụ nữ đều là những phần của cùng một thực tại nhân sinh, vốn có mối liên hệ mật thiết và phụ thuộc lẫn nhau. Học thuyết xã hội của Giáo hội cung cấp cho chúng ta những yếu tố để thấu hiểu thực tại này: trọng tâm của mọi tổ chức xã hội, kinh tế và chính trị phải là con người – tạo vật được dựng nên theo hình ảnh và giống Thiên Chúa, được ban cho phẩm giá vô biên và được mời gọi sống trong mối tương quan với tha nhân. Trên nền tảng đó, lợi ích cá nhân, gia đình và xã hội hòa quyện thành một thực tại thống nhất.
Vị thế trung tâm của phẩm giá con người chính là nền tảng cho các nguyên tắc thiết yếu khác – như công ích, tình liên đới và nguyên tắc phụ đới– vốn cần định hướng cho các quyết định ở bình diện bản thân, gia đình, doanh nghiệp cũng như các định chế.
Sự sống con người không khởi đầu trong một khoảng chân không. Nó nảy sinh từ tình yêu giữa một người nam và một người nữ; khi trao hiến cho nhau, họ mở lòng đón nhận món quà là một sự sống mới. Một đứa trẻ là hoa trái của sự hiệp thông này, chứ không phải là một “sản phẩm”; ngay từ khởi đầu, đứa trẻ đã mang trong mình dấu ấn của mối tương quan cội nguồn. Khởi đầu mong manh ấy được nuôi dưỡng trong cung lòng người mẹ – nơi đón nhận đầu tiên – nơi sợi dây liên kết ban đầu trở thành sự gần gũi và chở che. Theo kế hoạch của Đấng Tạo Hóa, con người được thụ thai và lớn lên trong mạng lưới các mối tương quan ấy. Như vậy, phẩm giá của sự sống mới khởi đầu tìm thấy vị trí đích thực của nó trong gia đình.
Được soi sáng bởi Tin Mừng và hòa hợp với các khoa học nhân văn, Truyền thống Giáo hội khẳng định rằng gia đình là xã hội tự nhiên đầu tiên, với những quyền lợi riêng biệt. Điều này có nghĩa là gia đình tồn tại trước mọi văn bản luật pháp. Vai trò của luật pháp chỉ đơn thuần là công nhận và bảo vệ gia đình, trong khi các định chế công cộng có trách nhiệm hỗ trợ chứ không phải thay thế gia đình (xem: Bản tóm lược Học thuyết xã hội của Giáo hội, số 214). Chắc chắn rằng, như anh chị em đã đề cập, những thay đổi về văn hóa đã làm biến đổi các vai trò truyền thống của nam giới và nữ giới. Họ tìm cách phát triển những thái độ và lối sống mới trong gia đình cũng như ngoài xã hội, đôi khi thông qua những con đường sai lệch (xem Tài liệu Aparecida, số 49). Tình trạng này thôi thúc chúng ta khẳng định một cách mạnh mẽ hơn nữa rằng Thiên Chúa đã tạo dựng con người gồm nam và nữ (xem Sáng thế 1:27). Chỉ trong sự kết hợp này, tính hỗ tương và bổ túc mới được thể hiện, từ đó khơi nguồn cho tình phụ tử và mẫu tử, tình huynh đệ, cũng như cam kết của mỗi người trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.
Tuy nhiên, việc sống đúng với căn tính nam và nữ của mình không biện minh cho sự phân chia trách nhiệm gia đình không công bằng, hay việc một người phối ngẫu phải phục tùng người kia. Chúng ta cần tiếp tục nỗ lực để hài hòa hóa vai trò của nam giới và nữ giới trong gia đình, đồng thời khẳng định rằng cả hai đều cùng chia sẻ trách nhiệm xây dựng tương lai cho xã hội.
Đức tin của chúng ta mang đến cho chúng ta một cái nhìn về con người, giúp chúng ta vượt qua những căng thẳng nảy sinh khi xem xét các trào lưu văn hóa mới. Tình yêu Ki-tô giáo dạy chúng ta rằng yêu thương chính là phục vụ Thiên Chúa và tha nhân. Quan điểm này cung cấp một ý nghĩa sâu xa của việc làm cha, làm mẹ, làm con cái, làm ông bà hay cháu chắt; đồng thời vun đắp tinh thần đối thoại, sự kiên nhẫn, lòng nhân hậu, sự tha thứ và tinh thần phục vụ lẫn nhau (xem 1 Cô-rinh-tô 13). Việc đào sâu nhận thức về những điều này chính là nguồn mạch phong phú cho đời sống tâm linh trong gia đình.
Mỗi thành viên trong gia đình đều được mời gọi đóng góp những ân huệ và tài năng mà mình đã lãnh nhận, theo cách thức độc đáo và sáng tạo của riêng mình. Không ai được miễn trừ khỏi trách nhiệm quan tâm đến người khác, thể hiện sự gần gũi và yêu thương, làm việc một cách có trách nhiệm, kiên nhẫn lắng nghe và giáo dục bằng chính tấm gương của mình. Về điểm này, tôi muốn hướng sự chú tâm đến biết bao người mẹ – những người thường phải chịu đựng đau khổ và cảm thấy đơn độc khi đối diện với vô vàn khó khăn trong việc nuôi dạy con cái, để các con lớn lên khỏe mạnh và trở thành những người tử tế. Tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến những người phụ nữ ấy – các bà mẹ, các dì, các bà – những người đã can đảm truyền lại đức tin và niềm hy vọng vững chắc cho các thế hệ tương lai thông qua chính tấm gương cuộc đời họ.
Chúng ta cũng biết rằng nhiều gia đình đang bị tổn thương và chia rẽ do các vấn đề kinh tế hoặc tình trạng di cư. Những gia đình khác lại chịu tổn hại bởi các chứng nghiện ngập – như cờ bạc, cá cuộc, nghiện rượu, ma túy – hay các hành vi ngược đãi và bạo lực gia đình. Thiên Chúa yêu thương tất cả các gia đình, đặc biệt là những gia đình đang trải qua khủng hoảng. Với họ, tôi muốn nhắn nhủ rằng: đừng đầu hàng trước những khó khăn. Hãy nhìn vào tấm gương của Thánh Gia. Đối với các ngài, việc xây dựng một mái ấm cũng chẳng hề dễ dàng. Giống như bao gia đình ngày nay, các ngài cũng phải giữ vững đức tin và lòng tín thác vào Thiên Chúa giữa những bất định và gian truân; các ngài phải di chuyển đến một thành phố khác, lao động để tự nuôi sống bản thân, đồng thời đối diện với sự cô đơn, nỗi đau và cả sự thiếu thấu hiểu từ người khác. Thế nhưng, các ngài cũng dạy chúng ta rằng, khi Thiên Chúa hiện diện trong gia đình, chúng ta có thể trưởng thành, tiếp bước, đối diện với các vấn đề, và đứng vững dưới chân Thập giá, cùng nhau chia sẻ niềm vui của đức tin.
Một thách đố khác rất đáng quan tâm mà anh cị em đã đề cập đến, đó là tác động của kỹ thuật kỹ thuật số đối với gia đình. Gần đây, trong Thông điệp Magnifica Humanitas, tôi đã bày tỏ lo ngại rằng kỹ thuật ngày nay có nguy cơ thay thế các tương tác nhân bản đích thực, khiến các thành viên trong gia đình dễ bị xao nhãng và đôi khi tiếp xúc với những nội dung độc hại. Về phương diện này, một sự liên kết giữa các nhà lãnh đạo chính trị, các cơ sở giáo dục và các gia đình là điều thiết yếu nếu chúng ta muốn giải quyết những vấn đề nảy sinh từ tình trạng này (xem mục 142).
Những người con trong các gia đình cũng chính là những công dân của Peru, là các chủ doanh nghiệp và người lao động tại các thành phố cũng như vùng nông thôn của chúng ta. Điều này dẫn chúng ta đến với thế giới doanh nghiệp – nơi được kêu gọi trở thành nhân tố chủ chốt trong việc xây dựng lợi ích chung. Một doanh nghiệp là một cộng đồng gồm các cá nhân, trong đó vốn, công tác quản lý và sức lao động phải cùng hướng tới sự phát triển toàn diện con người (xem Tóm lược Học thuyết Xã hội của Giáo hội, 338). Do đó, các cơ quan thẩm quyền hợp pháp cần hỗ trợ các chủ doanh nghiệp và người lao động bằng cách thiết lập một khuôn khổ pháp lý công bằng, đồng thời bảo đảm sự cân bằng hợp lý giữa công việc, thời gian nghỉ ngơi và đời sống gia đình. Việc thúc đẩy sự ổn định thông qua các mối quan hệ nhân bản và kinh tế lành mạnh trong gia đình là trách nhiệm chung của tất cả mọi người.
Khi nhận thức được sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính sống còn này, chúng ta khám phá ra rằng lợi ích chung chính là thành quả đạt được từ một điều thiện hảo lớn lao hơn (xem Magnifica Humanitas, 62); nhờ đó, của cải và các nguồn lực của xã hội không chỉ phục vụ cho lợi ích của một nhóm nhỏ, mà còn góp phần vào sự phát triển của tất cả mọi người (xem tài liệu đã dẫn, 65).
Trong mạng lưới phụ thuộc lẫn nhau đó, giáo dục trở thành công cụ thiết thực để hiện thực hóa các nguyên tắc. Việc giáo dục con em chúng ta ngày hôm nay theo cách tôn trọng phẩm giá của các em chính là sự bảo đảm cho một xã hội trung thực trong tương lai. Về khía cạnh này, Nhà nước sẽ củng cố nền tảng của một xã hội công bằng và hòa bình khi thúc đẩy chính sách xã hội lấy phẩm giá bình đẳng của con người làm trọng tâm, hỗ trợ các gia đình, bảo đảm chính sách giáo dục hướng tới sự phát triển toàn diện về nhân cách và trí tuệ cho học sinh, đồng thời thực thi chính sách lao động vừa bảo vệ phẩm giá của công việc, vừa khuyến khích sáng kiến cá nhân (xem tài liệu đã dẫn, 168).
Việc đặt phẩm giá con người làm trọng tâm cũng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự đa dạng văn hóa. Peru là một đất nước tươi đẹp chính nhờ sự phong phú về văn hóa, ngôn ngữ, lịch sử và các vùng miền. Như lời một bài hát điệu waltz Creole: “Những ngọn núi giàu có, những vùng đất tuyệt vời; những bãi biển rạng rỡ, những cánh đồng màu mỡ; những đỉnh núi phủ tuyết, những dòng sông và khe vực — đó chính là Peru của tôi!” Những khác biệt chính là chất xúc tác cho sự gặp gỡ và làm giàu cho nhau. Chính nhờ việc chúng ta khác biệt mà chúng ta tạo nên sự “hiệp nhất” — một cộng đồng.
Tuy nhiên, cũng như trong mọi hình thức cùng chung sống giữa con người với nhau, những vết thương lịch sử và sự thiếu tin tưởng đôi khi khiến chúng ta khó thấu hiểu nhau hơn. Chúng ta không thể chấp nhận những cách diễn đạt hay hành vi phân loại, xúc phạm hoặc phán xét người khác dựa trên ngoại hình, nguồn gốc hay hoàn cảnh xã hội của họ — dù là dưới chiêu bài đùa giỡn hay sử dụng các từ ngữ thông tục phổ biến. Bên cạnh việc “giải trừ vũ khí” trong ngôn ngữ bằng cách loại bỏ những từ ngữ gây tổn thương (xem Sứ điệp Mùa Chay, ngày 5 tháng 2 năm 2026), chúng ta cũng cần phải “giải trừ vũ khí” trong thái độ của chính mình.
Những thái độ hung hăng được hóa giải bằng sự hiền lành. Chính Chúa Giê-su đã bảo chúng ta: “Hãy học cùng Ta, vì Ta hiền lành và khiêm nhường trong…”lòng” (Mt 11:29). Đức tính này không phải là sự yếu đuối, mà là một sức mạnh nội tâm giúp tiết chế cơn giận và oán hận, biến đổi chúng thành sự kiên nhẫn, tinh thần đối thoại và thái độ sẵn sàng hòa giải. Chúa Giêsu đã thể hiện sự hiền lành ở mức độ trọn vẹn nhất trong cuộc Khổ nạn của Người, khi Người không đáp trả những lời lăng mạ bằng bạo lực hay đe dọa.
Chúng ta hãy cầu nguyện để tại “đế quốc mặt trời” (intipa imperion) này, chúng ta có thể phản chiếu ánh sáng đó — chính là Đức Ki-tô, “Ánh sáng từ chốn cao xanh” (Lc 1:78).
Trong bối cảnh này, làm sao chúng ta có thể quên được Thánh Turibius xứ Mogrovejo, vị thánh đã loan báo Tin Mừng mà không hề áp đặt lên các dân tộc đa dạng với những ngôn ngữ khác nhau; ngài đã đối diện với thách đố về sự chung sống hòa bình, sự hiệp nhất và hiệp thông trong Đức Ki-tô.
Sự đa dạng văn hóa có thể trở thành công cụ kiến tạo hòa bình khi chúng ta bắt đầu nhìn nhận những người khác biệt với mình như những anh chị em xứng đáng được tôn trọng. Sự hiệp nhất trong đa dạng là công trình của Chúa Thánh Thần, đồng thời cũng là điều chúng ta phải vun đắp và củng cố để trở thành dấu chỉ của sự hiệp nhất trong Đức Ki-tô (x. Cv 2). Giáo Hội Công Giáo ôm trọn cả thế giới vào lòng, đồng thời cũng mang lấy đặc trưng của từng địa phương (x. Magnifica Humanitas, 26). Giáo hội nói mọi ngôn ngữ (x. Thánh Augustinô, Bài giảng 268), như cuốn Catecismo Limense (Giáo lý Lima) đã minh chứng.
Việc nhìn nhận phẩm giá con người cũng đòi hỏi chúng ta phải thúc đẩy một cách hiệu quả sự hiện diện, sự tôn trọng và sự tham gia của phụ nữ. Đóng góp của họ trong mọi lĩnh vực của xã hội và Giáo hội là điều không thể thiếu. Thật đáng buồn khi thấy tư tưởng trọng nam khinh nữ (machismo) vẫn còn tồn tại, biểu hiện qua việc những người cha vắng mặt trong đời sống gia đình, cũng như qua các hành vi ngược đãi và bạo lực đối với phụ nữ. Tư duy này đi ngược lại với sự mới mẻ của Ki-tô giáo — vốn nhìn nhận và tuyên bố rằng nam giới và nữ giới có phẩm giá và trách nhiệm ngang nhau (x. Bênêđictô XVI, Diễn văn khai mạc Hội nghị chung lần thứ V của các Giám mục Mỹ Latinh và Caribe, 2007).
Phụ nữ sống trong cảnh nghèo đói hoặc thuộc các cộng đồng bản địa và cộng đồng người gốc Phi thường phải chịu sự gạt ra bên lề gấp đôi (x. Tài liệu Aparecida, 454). Vì lý do đó, chúng ta đau lòng khi chứng kiến tình trạng bạo lực đối với phụ nữ — những người có thể là bà, là mẹ, là chị em gái hay con gái của chúng ta — vẫn là một thực trạng gây tổn thương cho toàn thể nhân loại.
Tôi muốn tha thiết kêu gọi, không chỉ các anh chị em cùng đức tin mà cả tất cả những người thiện chí: hãy trân trọng phụ nữ! Hãy bảo vệ và tôn trọng các em gái! (x. Magnifica Humanitas, 57).
Giáo hội trân trọng sự phong phú, những tài năng và sự nhạy bén đặc biệt của phụ nữ; hình mẫu tuyệt vời nhất cho điều này chính là Đức Trinh Nữ Maria, “Người Phụ nữ Mới và là Ki-tô hữu hoàn hảo, tóm lược những khía cạnh tiêu biểu nhất trong cuộc đời của một người phụ nữ” (Thánh Phaolô VI, Marialis Cultus, 36). Thật vậy, Tin Mừng khắc họa ngài như một phụ nữ tự do và mạnh mẽ, luôn hướng tới việc trở thành môn đệ đích thực, đồng hành cùng Giáo hội trong sứ mạng của mình (x. Tài liệu Aparecida, 266).
Anh chị em thân mến, gia đình, thế giới kinh doanh, sự đa dạng văn hóa và vai trò của phụ nữ đều cùng hướng về một yêu cầu chung: xây dựng một xã hội trong đó, mỗi cá nhân đều có thể sống trong phẩm giá và đóng góp cho lợi ích của mọi người. Những cơ cấu công bằng là cần thiết, nhưng chưa đủ. Chúng ta còn cần những trái tim chân thành tìm kiếm lợi ích chung, để vượt qua tham nhũng, bạo lực và chủ nghĩa cá nhân (x. Magnifica Humanitas, 169).
Là những môn đệ thừa sai của Chúa Giê-su Ki-tô, chúng ta hãy biến gia đình mình thành trường học của tình huynh đệ; biến nơi làm việc thành cộng đồng của công việc xứng đáng và trách nhiệm xã hội; biến những khác biệt văn hóa thành cơ hội để gặp gỡ; và biến các định chế thành nơi trong đó cả phụ nữ lẫn nam giới đều có thể tham gia và đóng góp cho lợi ích chung. Nhờ đó, chúng ta có thể tiến tới một xã hội công bằng, nơi phẩm giá của mỗi con người chính là nền tảng cho một nền hòa bình đích thực. Xin cảm ơn quý vị.
Sau bài phát biểu:
Xin cảm ơn anh chị em rất nhiều! Giờ đây, thưa anh chị em, tôi mời gọi anh chị em cùng cầu nguyện bằng chính những lời mà Chúa Giê-su Ki-tô đã dạy chúng ta. Lạy Cha chúng con…
[Ban phép lành]
Xin Thiên Chúa chúc lành cho đất nước Peru!