Đầu năm, thăm cha xứ cao niên nhất thế giới
Theo những tài liệu và niên giám về hiện tình các giáo sĩ trong Giáo hội Công giáo hoàn vũ mà chúng tôi biết được, hiện nay số lượng các linh mục trên 90 tuổi không ít, có một điều chắc chắn là với tuổi tác lão thành đó, các ngài đã phải hưu dưỡng từ lâu.
Nhưng vẫn có trường hợp ngoại lệ, với cha già Antôn Bùi Đức Duyệt (94 tuổi đời, 66 tuổi linh mục, cha xứ đương nhiệm của giáo xứ Phú Yên, Giáo phận Vinh), thời gian dường như ngưng đọng và không còn có sức tác động nữa… Chắc chắn ngài không phải là linh mục có tuổi đời hay tuổi linh mục cao nhất, nhưng trong hàng ngũ các cha xứ đương nhiệm, chắc không có ai vượt qua được cha xứ 94 tuổi này.
Theo truyền thống dân tộc, đầu năm mới - xuân Mậu Tý, chúng tôi đã đến chúc tuổi và thăm hỏi vị cha già đáng kính.
Cha Antôn sinh ngày 10.12.1914, tại xã Quỳnh Ngọc, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình Công giáo đạo đức. Tuy nhiên, mới lên 08 tháng tuổi bé Antôn Duyệt đã mồ côi cha mẹ. Dầu vậy, nhờ vào sự giáo dục của bà nội đã 80 tuổi và nhờ ảnh hưởng đời sống đức tin của xứ đạo Song Ngọc, một vùng đất đón nhận đức tin ngay từ những năm đầu của thế kỷ XVII, cậu đã có một lòng tin yên sâu sắc vào Chúa và hằng ước mong được dâng mình cho Chúa trong ơn gọi linh mục. Thấy cậu Duyệt ngoan hiền, đạo đức, cha già Diệu đã nhận nuôi cậu ăn học. Với sự thông minh và chăm chỉ, cậu đã có sự tiến bộ trong việc học rất nhanh. Sau khi hết chương trình Tiểu Chủng Viện và 3 năm kẻ giảng, thầy Duyệt được vào Đại Chủng Viện. Mãn kỳ chương trình chủng viện thầy được lãnh nhận tác vụ linh mục vào ngày 18.12.1942.
Với tinh thần hăng say của một linh mục trẻ, cha Antôn được bề trên bổ nhiệm về làm quản xứ Quy Hậu, hạt Bảo Nham, thuộc xã Kỳ Sơn, huyện Tân Kỳ, nằm ở cực tây của giáo phận trong tỉnh Nghệ An, từ 1943 - 1949. Có thể nói, những tháng năm ở đây là thao trường cho đời linh mục của cha. Cảnh rừng thiêng nước độc, đường sá đèo dốc hiểm trở, túng thiếu đủ mọi bề, nhưng cha vẫn luôn vui vẻ và chu toàn bổn phận của một mục tử.
Sau đó cha được chuyển về làm quản xứ Sơn La, hạt Bột Đà, thuộc xã Xuân Sơn, huyện Đô Lương, từ 1949-1973. Tuy là được chuyển về nơi đỡ khó khăn hơn về địa hình nhưng vẫn thuộc vùng đồi núi và gặp phải giai đoạn có nhiều biến động của thời cuộc, nên khó khăn không được vơi đi mà còn như tăng lên nhiều hơn.
Nhưng với sự tin tưởng không việc gì xảy ra ngoài ý Chúa và Thiên Chúa có thể rút ra điều lành từ những sự tiêu cực, nên cha vẫn cảm thấy bình an và tận tình với công việc của một linh mục quản xứ.
Trải qua gần 30 năm trong chức vụ linh mục dưới sự khó khăn về địa lý, kinh tế và lịch sử, cha như đã chín mùi trong kinh nghiệm chăn dắt các linh hồn.Vì thế, cha đã được bổ nhiệm về làm quản xứ và quản hạt Bột Đà, ở xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, từ 1973-1995, để không chỉ lo công việc quản xứ của mình, mà còn để hỗi trợ cho các linh mục khác trong giáo hạt. Và do giáo phận thiếu linh mục, nên cha vẫn còn phải kiêm cả xứ Sơn La nơi mà cha đã làm quản xứ 24 năm qua.
Hơn 50 năm sống với các tín hữu ở vùng đồi núi, lẽ ra cha được nghỉ hưu. Nhưng vì cha vẫn khỏe mạnh và minh mẫn nên bề trên tiếp tục cử ngài đi quản xứ. Như để thay đổi môi trường cho cha, lần này ngài được chuyển về giáo xứ Phú Yên (Tân Yên), hạt Thuận Nghĩa ở vùng duyên hải của huyện Quỳnh Lưu, bên cạnh quê hương của ngài.
Tưởng chừng ở tuổi 81 khi chuyển về quản xứ Phú Yên là để cho ngài dưỡng sức nghỉ hưu. Nhưng không phải thế. Cho đến nay, tức là 14 năm sau, khi đã 94 tuổi, ngài vẫn còn đủ khỏe mạnh, minh mẫn để phục vụ cách tốt đẹp và hiệu quả cho một giáo xứ với khoảng 1.000 giáo dân. Bằng chứng cho điều này là, từ khi cha già về đây, ngoài việc củng cố đời sống đức tin của giáo xứ, các hội đoàn liên quan đến phụng vụ, cha còn thành lập hội Hành Khất Đức Kitô để quy tụ các bạn trẻ lại và hướng dẫn họ làm những công việc từ thiện xã hội như: thu dọn vệ sinh trong giáo xứ, xóm làng, giúp đỡ những gia đình khó khăn, các bệnh nhân, người già cả neo đơn…; hội Thánh Tâm để hằng ngày nguyện cầu lòng thương xót của Chúa; và nhất là, cha quan tâm đặc biệt đến các giáo lý viên và việc học tập giáo lý. Trong bảy năm trở lại đây, các giáo hạt trong giáo phận tổ chức thi giáo lý giữa các xứ với nhau, thì giáo xứ của cha đã 4 lần dành giải quán quân của hạt Thuận Nghĩa, một giáo hạt có số tín hữu đông nhất giáo phận, cũng như đã góp phần trong việc đưa giáo hạt nhà hai lần đạt giải nhất về giáo lý ở cấp giáo phận.
Thấy cha ở độ tuổi bước sang 95 mà vẫn mạnh mẽ, tinh anh, chúng tôi hỏi cha về bí quyết để đạt được điều đó. Cha cười khẽ và nói thật đơn sơ: “Nhờ Chúa và cứ chịu khó”. Tôi xin cha nói rõ hơn. Cha nói: “Có gì ngoài Chúa đâu. Chúa cho khỏe thì mới được, và cứ chịu khó. Nếu gặp khó khăn thì cũng vui vẻ mà đón nhận, sau đó cố gắng giải quyết, phần còn lại hãy phó dâng cho Chúa. Trong ăn uống thì chừng mực, đạm bạc, phù hợp với thiên nhiên, và ngủ nghỉ cũng thế. Đừng để lòng tức giận người khác hay bực bội với con chiên. Nếu họ có thế này thế kia, thì cứ kiên nhẫn. Nếu họ hiểu hay có điều kiện khác thì họ đã không hành xử theo cách mà mình thấy không phải. Ngay cả chuyện thời thế cũng vậy. Cứ đón nhận nó như chính nó, rồi sau đó tùy tình cảnh mà hành động. Điều quan trọng là giữ cho tâm hồn luôn được bình an trong Chúa và kiên trì trong cầu nguyện.”
Quả là một con người chịu khó và khắc khổ. Sau khi nói chuyện với cha già, tôi được chú con tinh thần của cha dẫn vào xem phòng của ngài. Có thể nói, chưa bao giờ tôi ngạc hiên như thế. Nơi ngủ của một linh mục 95 tuổi giữa mùa đông giá lạnh này là hai miếng ván nhỏ ghép lại với nhau dưới một cái chiếu và hai cái chăn mỏng. Đồ đạc cũng chẳng có gì ngoài cái bàn làm việc, giá sách và mấy cái rương chữ thọ - thứ đựng đồ mà xưa kia Nhà Chung phát cho các linh mục trước khi đi coi xứ. Rồi nơi góc phòng, chỗ treo quần áo, tôi thấy có mấy bộ quần áo, không phải là đã rách, nhưng phải nói là đã rất cũ.
Thấy chỗ nằm và quần áo của cha như thế, tôi mới nói với chú ấy, là sao không thay giường nệm và may quần áo cho cha? Chú trả lời: “Mình cũng muốn, và đã nhiều lần xin ngài cho phép để thay nệm, chăn mà ngài không cho. Ngài nói: ‘Sợ nằm rộng rãi, êm ấm quen đi rồi khi gặp chật chội, thiếu thốn lại cảm thấy khó chịu, bực bội’. Còn về quần áo đâu có thiếu. Giáo dân con cháu biếu hoài đi chứ. Nhưng ngài cứ cho người khác không à. Ngài không chịu mặc đồ mới.”
Tôi còn được chú kể nhiều chuyện về cha già. Nhưng có một chuyện liên quan đến đời sống cầu nguyện gần đây mà tôi thấy rất đơn sơ và chân thành nên muốn được kể lại. Chuyện là trước tuần chầu lượt của xứ cha vào ngày 03.02 vừa rồi, cha nói với chú là cha phải cầu nguyện ba điều: ổn định tình hình tại Hà Nội, các tín hữu trong xứ đi lãnh nhận bí tích Giao Hòa đông đủ và xin cho trời khô ráo để tuần chầu Thánh Thể diễn ra được tốt đẹp. Ngày thứ 6 ngày khai mạc tuần chầu, đúng là trời không còn mưa nữa. Nhưng sáng hôm sau trời lại đổ mưa. Chú đó mới đùa cha: “Chắc là tối qua cha không cầu nguyện tiếp chứ gì!?” Cha trả lời: “Thì cứ tưởng trời ráo thế là được rồi!”. Và có lẽ tối hôm đó cha đã thưa chuyện lại lâu hơn với Chúa, nên sáng Chúa nhật trời khô ráo, ấm áp hẳn lên!
Chuyện về đời cha không phải “mèo khen mèo dài đuôi, hay mẹ hát con khen hay”, mà người ngoài cũng nhận ra điều đó. Trong khi đi dạo quanh nhà thờ, tôi hỏi một ông trong xứ về cha già. Ông trả lời ngay: “Chịu khó và đạo đức thì có lẽ khó ai theo nổi cha già! Không đòi hỏi, không yêu sách. Tuy tuổi đã rất cao nhưng không quá khoảng cách với thế hệ trẻ; giáo dân dễ gần gũi”.
94 tuổi đời và 66 năm linh mục hẳn là còn rất nhiều chuyện về cuộc đời của cha. Nhưng vì thấy cha không muốn nói nhiều về mình nên chúng tôi cũng không dám quấy động tâm hồn an tĩnh của cha thêm nữa.
Sau khi chúc tuổi và chia tay, trên đường về nhà, tôi nhớ đến lời Thánh vịnh 92, 12-15 như nói về cha:
“Người công chính vươn lên tựa cây dừa tươi tốt,
lớn mạnh như hương bá Li-băng
được trồng nơi nhà Chúa,
mơn mởn giữa khuôn viên đền thánh Chúa ta;
già cỗi rồi, vẫn sinh hoa kết quả,
tràn đầy nhựa sống, cành lá xanh rờn”.
Cầu mong cho cha già Antôn tiếp tục khỏe mạnh và sống lâu, để cha không chỉ giữ kỷ lục “cha xứ” già nhất mà còn là “linh mục” cao tuổi nhất trong Giáo Hội. Và khi đó, cây cổ thụ sẽ càng tỏa bóng sum sê che mát cho lữ khách, cũng như nhiều cánh hoa lan sẽ mọc lên từ đó để tô đẹp cho cuộc đời
Theo những tài liệu và niên giám về hiện tình các giáo sĩ trong Giáo hội Công giáo hoàn vũ mà chúng tôi biết được, hiện nay số lượng các linh mục trên 90 tuổi không ít, có một điều chắc chắn là với tuổi tác lão thành đó, các ngài đã phải hưu dưỡng từ lâu.
Nhưng vẫn có trường hợp ngoại lệ, với cha già Antôn Bùi Đức Duyệt (94 tuổi đời, 66 tuổi linh mục, cha xứ đương nhiệm của giáo xứ Phú Yên, Giáo phận Vinh), thời gian dường như ngưng đọng và không còn có sức tác động nữa… Chắc chắn ngài không phải là linh mục có tuổi đời hay tuổi linh mục cao nhất, nhưng trong hàng ngũ các cha xứ đương nhiệm, chắc không có ai vượt qua được cha xứ 94 tuổi này.
Theo truyền thống dân tộc, đầu năm mới - xuân Mậu Tý, chúng tôi đã đến chúc tuổi và thăm hỏi vị cha già đáng kính.
Cha Antôn sinh ngày 10.12.1914, tại xã Quỳnh Ngọc, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình Công giáo đạo đức. Tuy nhiên, mới lên 08 tháng tuổi bé Antôn Duyệt đã mồ côi cha mẹ. Dầu vậy, nhờ vào sự giáo dục của bà nội đã 80 tuổi và nhờ ảnh hưởng đời sống đức tin của xứ đạo Song Ngọc, một vùng đất đón nhận đức tin ngay từ những năm đầu của thế kỷ XVII, cậu đã có một lòng tin yên sâu sắc vào Chúa và hằng ước mong được dâng mình cho Chúa trong ơn gọi linh mục. Thấy cậu Duyệt ngoan hiền, đạo đức, cha già Diệu đã nhận nuôi cậu ăn học. Với sự thông minh và chăm chỉ, cậu đã có sự tiến bộ trong việc học rất nhanh. Sau khi hết chương trình Tiểu Chủng Viện và 3 năm kẻ giảng, thầy Duyệt được vào Đại Chủng Viện. Mãn kỳ chương trình chủng viện thầy được lãnh nhận tác vụ linh mục vào ngày 18.12.1942.
Với tinh thần hăng say của một linh mục trẻ, cha Antôn được bề trên bổ nhiệm về làm quản xứ Quy Hậu, hạt Bảo Nham, thuộc xã Kỳ Sơn, huyện Tân Kỳ, nằm ở cực tây của giáo phận trong tỉnh Nghệ An, từ 1943 - 1949. Có thể nói, những tháng năm ở đây là thao trường cho đời linh mục của cha. Cảnh rừng thiêng nước độc, đường sá đèo dốc hiểm trở, túng thiếu đủ mọi bề, nhưng cha vẫn luôn vui vẻ và chu toàn bổn phận của một mục tử.
Sau đó cha được chuyển về làm quản xứ Sơn La, hạt Bột Đà, thuộc xã Xuân Sơn, huyện Đô Lương, từ 1949-1973. Tuy là được chuyển về nơi đỡ khó khăn hơn về địa hình nhưng vẫn thuộc vùng đồi núi và gặp phải giai đoạn có nhiều biến động của thời cuộc, nên khó khăn không được vơi đi mà còn như tăng lên nhiều hơn.
Nhưng với sự tin tưởng không việc gì xảy ra ngoài ý Chúa và Thiên Chúa có thể rút ra điều lành từ những sự tiêu cực, nên cha vẫn cảm thấy bình an và tận tình với công việc của một linh mục quản xứ.
Trải qua gần 30 năm trong chức vụ linh mục dưới sự khó khăn về địa lý, kinh tế và lịch sử, cha như đã chín mùi trong kinh nghiệm chăn dắt các linh hồn.Vì thế, cha đã được bổ nhiệm về làm quản xứ và quản hạt Bột Đà, ở xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, từ 1973-1995, để không chỉ lo công việc quản xứ của mình, mà còn để hỗi trợ cho các linh mục khác trong giáo hạt. Và do giáo phận thiếu linh mục, nên cha vẫn còn phải kiêm cả xứ Sơn La nơi mà cha đã làm quản xứ 24 năm qua.
Hơn 50 năm sống với các tín hữu ở vùng đồi núi, lẽ ra cha được nghỉ hưu. Nhưng vì cha vẫn khỏe mạnh và minh mẫn nên bề trên tiếp tục cử ngài đi quản xứ. Như để thay đổi môi trường cho cha, lần này ngài được chuyển về giáo xứ Phú Yên (Tân Yên), hạt Thuận Nghĩa ở vùng duyên hải của huyện Quỳnh Lưu, bên cạnh quê hương của ngài.
Tưởng chừng ở tuổi 81 khi chuyển về quản xứ Phú Yên là để cho ngài dưỡng sức nghỉ hưu. Nhưng không phải thế. Cho đến nay, tức là 14 năm sau, khi đã 94 tuổi, ngài vẫn còn đủ khỏe mạnh, minh mẫn để phục vụ cách tốt đẹp và hiệu quả cho một giáo xứ với khoảng 1.000 giáo dân. Bằng chứng cho điều này là, từ khi cha già về đây, ngoài việc củng cố đời sống đức tin của giáo xứ, các hội đoàn liên quan đến phụng vụ, cha còn thành lập hội Hành Khất Đức Kitô để quy tụ các bạn trẻ lại và hướng dẫn họ làm những công việc từ thiện xã hội như: thu dọn vệ sinh trong giáo xứ, xóm làng, giúp đỡ những gia đình khó khăn, các bệnh nhân, người già cả neo đơn…; hội Thánh Tâm để hằng ngày nguyện cầu lòng thương xót của Chúa; và nhất là, cha quan tâm đặc biệt đến các giáo lý viên và việc học tập giáo lý. Trong bảy năm trở lại đây, các giáo hạt trong giáo phận tổ chức thi giáo lý giữa các xứ với nhau, thì giáo xứ của cha đã 4 lần dành giải quán quân của hạt Thuận Nghĩa, một giáo hạt có số tín hữu đông nhất giáo phận, cũng như đã góp phần trong việc đưa giáo hạt nhà hai lần đạt giải nhất về giáo lý ở cấp giáo phận.
Thấy cha ở độ tuổi bước sang 95 mà vẫn mạnh mẽ, tinh anh, chúng tôi hỏi cha về bí quyết để đạt được điều đó. Cha cười khẽ và nói thật đơn sơ: “Nhờ Chúa và cứ chịu khó”. Tôi xin cha nói rõ hơn. Cha nói: “Có gì ngoài Chúa đâu. Chúa cho khỏe thì mới được, và cứ chịu khó. Nếu gặp khó khăn thì cũng vui vẻ mà đón nhận, sau đó cố gắng giải quyết, phần còn lại hãy phó dâng cho Chúa. Trong ăn uống thì chừng mực, đạm bạc, phù hợp với thiên nhiên, và ngủ nghỉ cũng thế. Đừng để lòng tức giận người khác hay bực bội với con chiên. Nếu họ có thế này thế kia, thì cứ kiên nhẫn. Nếu họ hiểu hay có điều kiện khác thì họ đã không hành xử theo cách mà mình thấy không phải. Ngay cả chuyện thời thế cũng vậy. Cứ đón nhận nó như chính nó, rồi sau đó tùy tình cảnh mà hành động. Điều quan trọng là giữ cho tâm hồn luôn được bình an trong Chúa và kiên trì trong cầu nguyện.”
Quả là một con người chịu khó và khắc khổ. Sau khi nói chuyện với cha già, tôi được chú con tinh thần của cha dẫn vào xem phòng của ngài. Có thể nói, chưa bao giờ tôi ngạc hiên như thế. Nơi ngủ của một linh mục 95 tuổi giữa mùa đông giá lạnh này là hai miếng ván nhỏ ghép lại với nhau dưới một cái chiếu và hai cái chăn mỏng. Đồ đạc cũng chẳng có gì ngoài cái bàn làm việc, giá sách và mấy cái rương chữ thọ - thứ đựng đồ mà xưa kia Nhà Chung phát cho các linh mục trước khi đi coi xứ. Rồi nơi góc phòng, chỗ treo quần áo, tôi thấy có mấy bộ quần áo, không phải là đã rách, nhưng phải nói là đã rất cũ.Thấy chỗ nằm và quần áo của cha như thế, tôi mới nói với chú ấy, là sao không thay giường nệm và may quần áo cho cha? Chú trả lời: “Mình cũng muốn, và đã nhiều lần xin ngài cho phép để thay nệm, chăn mà ngài không cho. Ngài nói: ‘Sợ nằm rộng rãi, êm ấm quen đi rồi khi gặp chật chội, thiếu thốn lại cảm thấy khó chịu, bực bội’. Còn về quần áo đâu có thiếu. Giáo dân con cháu biếu hoài đi chứ. Nhưng ngài cứ cho người khác không à. Ngài không chịu mặc đồ mới.”
Tôi còn được chú kể nhiều chuyện về cha già. Nhưng có một chuyện liên quan đến đời sống cầu nguyện gần đây mà tôi thấy rất đơn sơ và chân thành nên muốn được kể lại. Chuyện là trước tuần chầu lượt của xứ cha vào ngày 03.02 vừa rồi, cha nói với chú là cha phải cầu nguyện ba điều: ổn định tình hình tại Hà Nội, các tín hữu trong xứ đi lãnh nhận bí tích Giao Hòa đông đủ và xin cho trời khô ráo để tuần chầu Thánh Thể diễn ra được tốt đẹp. Ngày thứ 6 ngày khai mạc tuần chầu, đúng là trời không còn mưa nữa. Nhưng sáng hôm sau trời lại đổ mưa. Chú đó mới đùa cha: “Chắc là tối qua cha không cầu nguyện tiếp chứ gì!?” Cha trả lời: “Thì cứ tưởng trời ráo thế là được rồi!”. Và có lẽ tối hôm đó cha đã thưa chuyện lại lâu hơn với Chúa, nên sáng Chúa nhật trời khô ráo, ấm áp hẳn lên!
Chuyện về đời cha không phải “mèo khen mèo dài đuôi, hay mẹ hát con khen hay”, mà người ngoài cũng nhận ra điều đó. Trong khi đi dạo quanh nhà thờ, tôi hỏi một ông trong xứ về cha già. Ông trả lời ngay: “Chịu khó và đạo đức thì có lẽ khó ai theo nổi cha già! Không đòi hỏi, không yêu sách. Tuy tuổi đã rất cao nhưng không quá khoảng cách với thế hệ trẻ; giáo dân dễ gần gũi”.
94 tuổi đời và 66 năm linh mục hẳn là còn rất nhiều chuyện về cuộc đời của cha. Nhưng vì thấy cha không muốn nói nhiều về mình nên chúng tôi cũng không dám quấy động tâm hồn an tĩnh của cha thêm nữa.
Sau khi chúc tuổi và chia tay, trên đường về nhà, tôi nhớ đến lời Thánh vịnh 92, 12-15 như nói về cha:
“Người công chính vươn lên tựa cây dừa tươi tốt,
lớn mạnh như hương bá Li-băng
được trồng nơi nhà Chúa,
mơn mởn giữa khuôn viên đền thánh Chúa ta;
già cỗi rồi, vẫn sinh hoa kết quả,
tràn đầy nhựa sống, cành lá xanh rờn”.
Cầu mong cho cha già Antôn tiếp tục khỏe mạnh và sống lâu, để cha không chỉ giữ kỷ lục “cha xứ” già nhất mà còn là “linh mục” cao tuổi nhất trong Giáo Hội. Và khi đó, cây cổ thụ sẽ càng tỏa bóng sum sê che mát cho lữ khách, cũng như nhiều cánh hoa lan sẽ mọc lên từ đó để tô đẹp cho cuộc đời