ĐÔI DÒNG LỊCH SỬ NHÀ THỜ BỒ NGỌC
Toát yếu lịch sử
Nhân ngày cung hiến Thánh Đường giáo xứ Bồ Ngọc, xã Quỳnh Hoa, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, chúng tôi có đôi dòng lịch sử về Nhà thờ tại giáo xứ từng là “Cái nôi Đức Tin” của giáo phận Thái Bình.
Đầu năm 1637, cha Emmanuel Diás, bề trên Dòng Tên miền Viễn Đông tại Macao, đã sai cha Felix Morelli, người Italia tới Đàng Ngoài, lúc ấy đang là thời vua Lê, chúa Trịnh. Sau một thời gian học tiếng Việt tại Kẻ Chợ (Hà Nội), cha Morelli được cử đi truyền giáo tại vùng phía Nam Kẻ Chợ (Trấn Sơn Nam). Mùa Thu năm Dương Hoà thứ bốn, tức năm Mậu Dần, 1638, cha Morelli dùng thuyền xuôi Hồng Hà, rẽ vào sông Luộc và ghé làng Bái Bồ Trang ngay bên bờ hữu ngạn. Người dân Kẻ Bái Bồ Trang đã hân hoan đón tiếp cha và hăng say nhận lãnh Tin Mừng Đạo Chúa. Cha đã đặt Kẻ Bái làm trụ sở để loan truyền Đạo Chúa đến các làng xa hơn.
Bảy năm sau, Kẻ Bái đã có ngôi nhà thờ đầu tiên, đơn sơ nhò bé thôi, đã được chính cha Morelli làm phép đúng vào lễ Đức Mẹ Dâng Con, ngày mồng 2 tháng 2 năm 1645. (Vì thế Thánh hiệu của nhà thờ Kẻ Bái là Đức Mẹ Dâng Con. Cho đến năm 1928 khi đổi tên Kẻ Bái thành Bồ Ngọc, nhà thờ mới nhận Đức Mẹ Mân Côi làm Quan Thầy).
Từ đó, cùng với thời gian và bao nhiêu thăng trầm của Đạo Chúa trên đất Việt, Kẻ Bái đã có những ngôi nhà thờ thay thế cho những nhà thờ hư cũ, hoặc bị tàn phá trong thời cấm đạo.
Cho đến đầu thế kỷ thứ 20, trong thời Đạo Chúa được bằng yên, phát triển tại Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của cha Đaminh Cao Xuân Yến và sự điều hành xây dựng của ông Trùm Phêrô Hoàng Cảnh, ngôi nhà thờ bề thế nguy nga Kẻ Bái đã được khánh thành vào năm 1917. Sau mấy chục năm thăng hoa của Bồ Ngọc, đất nước lại lâm vào cảnh chiến tranh, với kết quà là cuộc di cư vĩ đại… Ngôi nhà thờ ấy không còn cha xứ lo phụng vụ từ năm 1952, giáo dân còn lại ít người lui tới, không được bảo trì chăm sóc, nên đã trở thành lún nghiêng, dột nát, không an toàn khi sử dụng.
Sau 50 năm vắng bóng chủ chăn, năm 2002, Bồ Ngọc hân hoan đón mừng cha sở mới, linh mục Đaminh Nguyễn Văn Lương, về coi sóc. Nhận phục vụ dân Chúa tại Bồ Ngọc là chấp nhận hy sinh cho dân Chúa, là dấn thân cho Danh Cha cả sáng. Với ơn Chúa phù giúp, Cha Lương đã vực Bồ Ngọc dậy cả về tinh thần lẫn vật chất…
Chính vì thế mà có ngày mồng 6-12-2007, ngày cung hiến cho Thiên Chúa ngôi thánh đường mới tại Bồ Ngọc.
Nhà thờ mới 2007
Được Chúa chúc lành, với lòng nhiệt thành hăng say góp sức của toàn thể dân Chúa trong giáo xứ, cùng nhờ sự ưu ái giúp đỡ của quý ân nhân xa gần, ngôi nhà thờ mới đã được xây cất có diện tích sử dụng là 700 mét vuông, đã được Đức cha Giuse Vũ Văn Thiên, giám mục chính tòa giáo phận Hải Phòng, đặt viên đá đầu tiên ngày Lễ Đức Mẹ Truyền Tin, 25-3-2006.
Tuy nhà thờ được kiến trúc theo kỹ thuật hiện đại, nhưng lại mang nhiều ý nghĩa truyền thống Việt Nam. Khi rẽ vào đường dẫn đến nhà thờ, chúng tôi đã nhìn thấy ba ngọn tháp vươn cao, như ba búp măng biểu trưng cho ba Thánh tử đạo Tổ Tiên của giáo xứ, được trổ sinh từ hạt giống Đức Tin đầu tiên trên giáo phận. Bước vào khuôn viên giáo đường, ngay trên sân tiền đường, phía tay trái, ta gặp tượng đài Đức Mẹ Mân Côi La Vang được tạc bằng đá Ngũ Hành Sơn từ Đà Nẵng. Mẹ đứng trên đoá Hồng 20 cánh nở tươi, chan chứa 20 mầu nhiệm Kinh Mân Côi: Vui Sáng Thương Mừng. Kính chào Đức Maria để Mẹ dẫn ta đến gặp Chúa Giêsu Thánh Thể trong cung thánh nhà thờ. Cung thánh được làm thấp hơn, có ý diễn tả mầu nhiệm Nhập Thề, Chúa từ trời cao đã hạ mình xuống làm người phàm đề sống giữa chúng ta. Bàn thờ dâng lễ biểu tượng cho lễ vật thảo kính chân thành của con Hồng cháu Lạc từ thời Hùng Vương dựng nước, đó là một chồng Bánh Chưng xanh nâng mặt bàn tròn như tấm Bánh Dầy truyền thống.
Nhìn lên, ta thấy bức trướng lớn phủ tường hậu cảnh bàn thờ, được thếp vàng màu lụa Hà Đông, màn được vén mở theo lối chữ triện đan kết với những bông lúa miến, chùm nho tươi là những nông sản làm nên Bánh Rượu trong thánh lễ. Giữa bức trướng là Tượng Chúa Tử Giá. Hai thanh gỗ căm-xe, từ rừng già miền Nam, kết thành Thánh giá, được chạm theo hình cuốn thư, gợi cho ta hình ảnh hai bộ Kinh Thánh Cựu và Tân ước. Tượng Chúa được tạc bằng gỗ khơ-mu, lâm sản của núi rừng miền Bắc, cho ta thấy chân lý “Thiên Chúa là Tình Yêu”(1Ga 4,8). Tình yêu của Ngài đã trải rộng không những từ Bắc đến Nam mà còn tràn lan khắp vũ trụ.
Thánh đường còn nhiều biểu tượng mang tính dân tộc, chỉ xin kể thêm hai biểu tượng nữa: Giảng đài là rùa vàng đội chiếc trống đồng Ngọc Lũ: xác quyết Lời Chúa luôn vang vọng trong không gian như tiếng trống và trường cửu với thời gian ví tựa Kim Quy thần lẫy nỏ. Giếng Rửa tội, bằng đá hồng thạch, hình bát giác: Người Á Đông coi số 8 là toàn hảo: mặt đất bao la chỉ có 8 hướng... Giếng Rửa tội có tám cạnh nhắc những ai đã nhận lãnh Bí Tích Thanh Tẩy, muốn hoàn thiện, cần quyết tâm thực hành Tám mối phúc, Hiến chương của Nước Trời.
Chúng ta đã nhìn tổng quát nơi cung thánh, xin mời ghé qua cánh thánh giá bên trái cung thánh để viếng Ba Thánh Tổ tiên người Bồ Ngọc là các Thánh Tôma Nguyễn Văn Đệ, Âutinh Nguyễn Văn Mới và Têphan Nguyễn Văn Vinh. Cả ba vị cùng chịu tử vì đạo ngày 19-12-1839 tại gò Cổ Mễ, tỉnh Bắc Ninh. Được Đức Giáo Hoàng Lêô thứ 13 phong Chân phúc ngày 27-5-1900 và Đức Thánh cha Gioan-Phaolô thứ 2 tôn phong Hiển Thánh ngày 19-6-1988.
Ba vị được tôn kính trên toà thiết kế theo trang thờ cổ truyền Việt Nam, bằng gỗ chạm trổ tinh vi, sơn son thếp vàng. Nơi đây cũng còn tưởng niệm chung hơn hai mươi vị Hiền phúc Tử Đạo, người trong xứ đã chịu chết năm 1861-1862 để chứng minh Đạo Chúa là chính đạo, trong thời vua Tự Đức bách hại.
Kính viếng gian thờ Thánh Tổ, chúng tôi tâm đắc với đôi liễn đối:
“Tiền Nhân Nêu Đuốc Sáng - Hậu Duệ Dõi Gương Trong”, nhắc nhớ mọi người bước theo tổ tiên mà sống Đạo.
Ra khỏi nhà thờ, chúng ta lại qua Đài Đức Mẹ. Bái biệt Mẹ, xin Mẹ hướng dẫn chúng ta trong cuộc lữ hành làm chứng cho Tin Mừng nơi những anh em hằng ngày ta gặp gỡ.
Xin dâng lời cảm tạ: Thế là sau suốt 20 tháng miệt mài xây dựng, nhờ Hồng ân Thiên Chúa, nhờ lời Đức Mẹ và Ba Thánh Tổ tiên bầu cử, nhờ công đức của các bậc tiền nhân, nhờ sự giúp đỡ của quý đấng bậc, quý ân nhân trong nước cũng như hải ngoại, cùng sự góp sức nhiệt tình của mọi người trong xứ, Bồ Ngọc đã có một ngôi nhà thờ mới, khang trang hơn, tiện nghi hơn, mang nhiều ý nghĩa hơn. Thánh Đường này được Đức cha Phanxicô Xavie Nguyễn Văn Sang, giám mục giáo phận Thái Bình, cung hiến cho Thiên Chúa trong tuần lễ kính Đức Mẹ Vô Nhiễm, năm 2007.
Nhân ngày trọng đại của chúng con, Cha xứ, Cha phó, Hội Đổng Giáo Xứ và toàn thể cộng đồng dân Chúa giáo xứ Bồ Ngọc cùng chung lời chân thành cảm tạ đến tất cả quý vị giầu lòng bác ái với giáo xứ chúng con. Nguyện Ơn Chúa tuôn tràn trên quý vị. Cũng xin quý vị cùng với giáo xứ chúng con dâng lên Chúa lòng thành kính cảm mến tri ân:
“Đến muôn đời con cảm tạ ơn Chúa
và mãi mãi con nhớ công ơn Người”.
Toát yếu lịch sử
Nhân ngày cung hiến Thánh Đường giáo xứ Bồ Ngọc, xã Quỳnh Hoa, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, chúng tôi có đôi dòng lịch sử về Nhà thờ tại giáo xứ từng là “Cái nôi Đức Tin” của giáo phận Thái Bình.
Đầu năm 1637, cha Emmanuel Diás, bề trên Dòng Tên miền Viễn Đông tại Macao, đã sai cha Felix Morelli, người Italia tới Đàng Ngoài, lúc ấy đang là thời vua Lê, chúa Trịnh. Sau một thời gian học tiếng Việt tại Kẻ Chợ (Hà Nội), cha Morelli được cử đi truyền giáo tại vùng phía Nam Kẻ Chợ (Trấn Sơn Nam). Mùa Thu năm Dương Hoà thứ bốn, tức năm Mậu Dần, 1638, cha Morelli dùng thuyền xuôi Hồng Hà, rẽ vào sông Luộc và ghé làng Bái Bồ Trang ngay bên bờ hữu ngạn. Người dân Kẻ Bái Bồ Trang đã hân hoan đón tiếp cha và hăng say nhận lãnh Tin Mừng Đạo Chúa. Cha đã đặt Kẻ Bái làm trụ sở để loan truyền Đạo Chúa đến các làng xa hơn.Bảy năm sau, Kẻ Bái đã có ngôi nhà thờ đầu tiên, đơn sơ nhò bé thôi, đã được chính cha Morelli làm phép đúng vào lễ Đức Mẹ Dâng Con, ngày mồng 2 tháng 2 năm 1645. (Vì thế Thánh hiệu của nhà thờ Kẻ Bái là Đức Mẹ Dâng Con. Cho đến năm 1928 khi đổi tên Kẻ Bái thành Bồ Ngọc, nhà thờ mới nhận Đức Mẹ Mân Côi làm Quan Thầy).
Từ đó, cùng với thời gian và bao nhiêu thăng trầm của Đạo Chúa trên đất Việt, Kẻ Bái đã có những ngôi nhà thờ thay thế cho những nhà thờ hư cũ, hoặc bị tàn phá trong thời cấm đạo.
Cho đến đầu thế kỷ thứ 20, trong thời Đạo Chúa được bằng yên, phát triển tại Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của cha Đaminh Cao Xuân Yến và sự điều hành xây dựng của ông Trùm Phêrô Hoàng Cảnh, ngôi nhà thờ bề thế nguy nga Kẻ Bái đã được khánh thành vào năm 1917. Sau mấy chục năm thăng hoa của Bồ Ngọc, đất nước lại lâm vào cảnh chiến tranh, với kết quà là cuộc di cư vĩ đại… Ngôi nhà thờ ấy không còn cha xứ lo phụng vụ từ năm 1952, giáo dân còn lại ít người lui tới, không được bảo trì chăm sóc, nên đã trở thành lún nghiêng, dột nát, không an toàn khi sử dụng.Sau 50 năm vắng bóng chủ chăn, năm 2002, Bồ Ngọc hân hoan đón mừng cha sở mới, linh mục Đaminh Nguyễn Văn Lương, về coi sóc. Nhận phục vụ dân Chúa tại Bồ Ngọc là chấp nhận hy sinh cho dân Chúa, là dấn thân cho Danh Cha cả sáng. Với ơn Chúa phù giúp, Cha Lương đã vực Bồ Ngọc dậy cả về tinh thần lẫn vật chất…
Chính vì thế mà có ngày mồng 6-12-2007, ngày cung hiến cho Thiên Chúa ngôi thánh đường mới tại Bồ Ngọc.
Nhà thờ mới 2007
Được Chúa chúc lành, với lòng nhiệt thành hăng say góp sức của toàn thể dân Chúa trong giáo xứ, cùng nhờ sự ưu ái giúp đỡ của quý ân nhân xa gần, ngôi nhà thờ mới đã được xây cất có diện tích sử dụng là 700 mét vuông, đã được Đức cha Giuse Vũ Văn Thiên, giám mục chính tòa giáo phận Hải Phòng, đặt viên đá đầu tiên ngày Lễ Đức Mẹ Truyền Tin, 25-3-2006.
Tuy nhà thờ được kiến trúc theo kỹ thuật hiện đại, nhưng lại mang nhiều ý nghĩa truyền thống Việt Nam. Khi rẽ vào đường dẫn đến nhà thờ, chúng tôi đã nhìn thấy ba ngọn tháp vươn cao, như ba búp măng biểu trưng cho ba Thánh tử đạo Tổ Tiên của giáo xứ, được trổ sinh từ hạt giống Đức Tin đầu tiên trên giáo phận. Bước vào khuôn viên giáo đường, ngay trên sân tiền đường, phía tay trái, ta gặp tượng đài Đức Mẹ Mân Côi La Vang được tạc bằng đá Ngũ Hành Sơn từ Đà Nẵng. Mẹ đứng trên đoá Hồng 20 cánh nở tươi, chan chứa 20 mầu nhiệm Kinh Mân Côi: Vui Sáng Thương Mừng. Kính chào Đức Maria để Mẹ dẫn ta đến gặp Chúa Giêsu Thánh Thể trong cung thánh nhà thờ. Cung thánh được làm thấp hơn, có ý diễn tả mầu nhiệm Nhập Thề, Chúa từ trời cao đã hạ mình xuống làm người phàm đề sống giữa chúng ta. Bàn thờ dâng lễ biểu tượng cho lễ vật thảo kính chân thành của con Hồng cháu Lạc từ thời Hùng Vương dựng nước, đó là một chồng Bánh Chưng xanh nâng mặt bàn tròn như tấm Bánh Dầy truyền thống. Nhìn lên, ta thấy bức trướng lớn phủ tường hậu cảnh bàn thờ, được thếp vàng màu lụa Hà Đông, màn được vén mở theo lối chữ triện đan kết với những bông lúa miến, chùm nho tươi là những nông sản làm nên Bánh Rượu trong thánh lễ. Giữa bức trướng là Tượng Chúa Tử Giá. Hai thanh gỗ căm-xe, từ rừng già miền Nam, kết thành Thánh giá, được chạm theo hình cuốn thư, gợi cho ta hình ảnh hai bộ Kinh Thánh Cựu và Tân ước. Tượng Chúa được tạc bằng gỗ khơ-mu, lâm sản của núi rừng miền Bắc, cho ta thấy chân lý “Thiên Chúa là Tình Yêu”(1Ga 4,8). Tình yêu của Ngài đã trải rộng không những từ Bắc đến Nam mà còn tràn lan khắp vũ trụ.
Thánh đường còn nhiều biểu tượng mang tính dân tộc, chỉ xin kể thêm hai biểu tượng nữa: Giảng đài là rùa vàng đội chiếc trống đồng Ngọc Lũ: xác quyết Lời Chúa luôn vang vọng trong không gian như tiếng trống và trường cửu với thời gian ví tựa Kim Quy thần lẫy nỏ. Giếng Rửa tội, bằng đá hồng thạch, hình bát giác: Người Á Đông coi số 8 là toàn hảo: mặt đất bao la chỉ có 8 hướng... Giếng Rửa tội có tám cạnh nhắc những ai đã nhận lãnh Bí Tích Thanh Tẩy, muốn hoàn thiện, cần quyết tâm thực hành Tám mối phúc, Hiến chương của Nước Trời.
Chúng ta đã nhìn tổng quát nơi cung thánh, xin mời ghé qua cánh thánh giá bên trái cung thánh để viếng Ba Thánh Tổ tiên người Bồ Ngọc là các Thánh Tôma Nguyễn Văn Đệ, Âutinh Nguyễn Văn Mới và Têphan Nguyễn Văn Vinh. Cả ba vị cùng chịu tử vì đạo ngày 19-12-1839 tại gò Cổ Mễ, tỉnh Bắc Ninh. Được Đức Giáo Hoàng Lêô thứ 13 phong Chân phúc ngày 27-5-1900 và Đức Thánh cha Gioan-Phaolô thứ 2 tôn phong Hiển Thánh ngày 19-6-1988.Ba vị được tôn kính trên toà thiết kế theo trang thờ cổ truyền Việt Nam, bằng gỗ chạm trổ tinh vi, sơn son thếp vàng. Nơi đây cũng còn tưởng niệm chung hơn hai mươi vị Hiền phúc Tử Đạo, người trong xứ đã chịu chết năm 1861-1862 để chứng minh Đạo Chúa là chính đạo, trong thời vua Tự Đức bách hại.
Kính viếng gian thờ Thánh Tổ, chúng tôi tâm đắc với đôi liễn đối:
“Tiền Nhân Nêu Đuốc Sáng - Hậu Duệ Dõi Gương Trong”, nhắc nhớ mọi người bước theo tổ tiên mà sống Đạo.
Ra khỏi nhà thờ, chúng ta lại qua Đài Đức Mẹ. Bái biệt Mẹ, xin Mẹ hướng dẫn chúng ta trong cuộc lữ hành làm chứng cho Tin Mừng nơi những anh em hằng ngày ta gặp gỡ.
Xin dâng lời cảm tạ: Thế là sau suốt 20 tháng miệt mài xây dựng, nhờ Hồng ân Thiên Chúa, nhờ lời Đức Mẹ và Ba Thánh Tổ tiên bầu cử, nhờ công đức của các bậc tiền nhân, nhờ sự giúp đỡ của quý đấng bậc, quý ân nhân trong nước cũng như hải ngoại, cùng sự góp sức nhiệt tình của mọi người trong xứ, Bồ Ngọc đã có một ngôi nhà thờ mới, khang trang hơn, tiện nghi hơn, mang nhiều ý nghĩa hơn. Thánh Đường này được Đức cha Phanxicô Xavie Nguyễn Văn Sang, giám mục giáo phận Thái Bình, cung hiến cho Thiên Chúa trong tuần lễ kính Đức Mẹ Vô Nhiễm, năm 2007.Nhân ngày trọng đại của chúng con, Cha xứ, Cha phó, Hội Đổng Giáo Xứ và toàn thể cộng đồng dân Chúa giáo xứ Bồ Ngọc cùng chung lời chân thành cảm tạ đến tất cả quý vị giầu lòng bác ái với giáo xứ chúng con. Nguyện Ơn Chúa tuôn tràn trên quý vị. Cũng xin quý vị cùng với giáo xứ chúng con dâng lên Chúa lòng thành kính cảm mến tri ân:
“Đến muôn đời con cảm tạ ơn Chúa
và mãi mãi con nhớ công ơn Người”.