Quyết định này đưa ra vào lúc đợt mưa lũ ở miền Trung đang hoành hành và đã cướp đi ít nhất 38 sinh mạng.

Bên cạnh thiệt hại nghiêm trọng về hoa màu, đường xá và các công trình giao thông thủy lợi, đợt mưa lũ cũng gây lo ngại cho số phận của những ngôi nhà cổ tại Hội An, thị xã được UNESCO xếp hạng di sản thế giới.

Một đô thị đặc biệt

Hội An là một ví dụ đặc biệt trong tiến trình hình thành và phát triển đô thị ở Việt Nam.

Nằm gần thánh địa Mỹ Sơn, Hội An được nhiều nhà nghiên cứu cho rằng từng là thành phố cảng của Champa trước khi vương quốc này sụp đổ năm 1471.

Là nơi hội tụ các nền văn hóa Sa Huỳnh, Chămpa và văn hóa Việt, Hội An, sau khi trở thành trung tâm giao thương của hai thế kỷ 17-18, lại tiếp nhận các yếu tố văn hóa từ Nhật, Trung Quốc và các nước phương Tây.

Từ giá trị lịch sử văn hóa, Hội An giờ đây có một vai trò quan trọng về du lịch. Trong nửa đầu quý một năm nay, đã có hơn 160.000 lượt khách tham quan Hội An.

Với những giá trị như thế, có thể giải thích vì sao lại có quyết định dành 30 tỉ đồng cho dự án chống xuống cấp nhà cổ Hội An.

Ông Nguyễn Xuân Phúc là chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam nói di sản văn hóa thế giới Hội An đã tồn tại nhiều trăm năm nên việc trùng tu, chống xuống cấp là rất quan trọng.

"Nhà nước Việt Nam, trong đó có sự đóng góp của tỉnh Quảng Nam, chi một khoản ngân sách cần thiết để giữ gìn trước hết là trong mùa mưa bão này và tiếp theo là trùng tu, giữ gìn trong thời gian đến."

(Với vị thế đặc biệt, Hội An từng là hải cảng sầm uất trong thế kỷ 17, 18 của Miền Trung Việt Nam)

Lũ lụt

Quyết định được thông báo vào lúc lũ lớn đang hoành hành ở miền Trung, và vào lúc chỉ trong ba tuần qua, năm ngôi nhà cổ đã sập ở Hội An.

Lụt ở Hội An không tàn khốc như ở các tỉnh miền Trung khác, nhưng nó vẫn có ảnh hưởng lớn vì những kiến trúc và kết cấu ở Hội An đã quá cũ.

Để bảo tồn trong điều kiện khí hậu và thiên tai như vậy, kinh phí là một yếu tố quan trọng như lời ông Phan Thanh Bảo là giám đốc bảo tồn di sản di tích tỉnh Quảng Nam nói:

"Khó khăn thứ nhất là nó đòi hỏi những giải pháp, kỹ thuật. Di sản văn hóa thế giới thì mọi thứ phải hết sức cẩn thận."

"Thứ hai, việc trùng tu nhà cổ bao giờ nguồn kinh phí cũng rất tốn kém hơn xây dựng một ngôi nhà mới."

Trong tổng số hơn 1000 ngôi nhà cổ ở Hội An, chính quyền lên danh sách gần hai trăm ngôi nhà đang đứng trước nguy cơ sụp đổ bất kỳ lúc nào.

Và dự án 30 tỉ đồng lần này bỏ ra nhằm cứu những ngôi nhà này.

Con số 30 tỉ đồng là rất lớn, vì như một tờ báo trong nước cho hay, nó tương đương số tiền 34 tỉ đồng mà nhà nước dành cho việc trùng tu Hội An trong suốt mười năm qua.

Khó khăn

Bên cạnh những vấn đề khách quan như lũ lụt hay kinh phí, thì khi một gia đình của thế kỷ 21 sống trong một ngôi nhà xây từ thế kỷ 18, nó bộc lộ những bất cập trong vấn đề quản lý.

Tiến sĩ Ngô Viết Nam Sơn, một Việt kiều ở Canada và đã tham vấn cho nhiều dự án phát triển đô thị ở Việt Nam:

"Họ cần phải sửa chữa vì sự an toàn của gia đình họ. Có những người nghèo nên không có tiền, nếu là người giàu thì họ muốn có thêm tiện nghi hiện đại. Khi sống trong ngôi nhà cổ, mỗi khi muốn sửa chữa thì sẽ có những thủ tục phiền phức."

"Không đơn giản là chỉ cần gia cố lại mà phải theo những quy trình nhất định để không phá hủy kiến trúc cổ. Mà vấn đề này thì thật sự ra trong chương trình bảo tồn của nhà nước cũng chưa được rõ ràng."

Giáo sư sử học Việt Nam, Phan Huy Lê, từng viết đa số các thành phố cổ xưa khác ở Việt Nam bị ảnh hưởng vì khí hậu và thời gian.

Khi đã bị phá hủy rồi xây mới, những thành phố đó hầu như không còn gì để kể về thời quá khứ của chúng, ngoài một vài lăng tẩm, đền đài.

Nhưng Hội An, với khu phố cổ còn gần như nguyên vẹn, lại là một trường hợp đặc biệt tại Việt Nam.

Với vị trí đặc biệt của Hội An, ít ai tranh cãi nhu cầu cần bảo tồn khu đô thị cổ này.

Nhưng trong hoàn cảnh của Việt Nam mà kinh phí chỉ là một trong nhiều vấn đề, câu hỏi đặt ra trong thời gian tới là bảo tồn như thế nào. (BBC)