Colleen Dulle của tạp chí America, ngày 23 tháng 10 năm 2026, viết: Vào thứ Sáu, ngày 16 tháng 10, từ Bệnh viện Gemelli ở Rome, Đức Giáo Hoàng Lêô đã gọi điện cho Vladimir Putin để đề nghị một lệnh ngừng bắn nhân đạo. Đề nghị này nhằm tạo điều kiện đưa hàng cứu trợ y tế và thực phẩm vào thành phố Oleshky ở tiền tuyến Ukraine, đồng thời cho phép người dân tại đây sơ tán một cách an toàn và tự nguyện. Điện Kremlin cho biết ông Putin “ủng hộ ý định của Vatican” trong việc chuyển hàng cứu trợ và xác nhận “hai bên đã nhất trí hợp tác về vấn đề này”, tuy nhiên không đưa ra cam kết cụ thể về một lệnh ngừng bắn. Đến thứ Hai — có lẽ do không thấy có tiến triển rõ rệt nào — Đức Giáo Hoàng Lêô đã gọi điện cho Volodymyr Zelensky với cùng đề nghị đó.

Vấn đề cấp bách hiện nay là cuộc sống của khoảng 2,000 người Ukraine, trong đó có 40 trẻ em, đang phải đối diện với nạn đói và nhiệt độ giảm sâu trong bối cảnh cơ sở hạ tầng xung quanh họ đã bị phá hủy. Mặc dù vào thứ Tư, ông Putin đã đồng ý tham gia các cuộc đàm phán hòa bình ba bên với Ukraine và Hoa Kỳ, dự kiến diễn ra vào tháng 11, nhưng số phận của Oleshky vẫn còn rất bấp bênh. Hiện còn quá sớm để khẳng định liệu lời kêu gọi của Giáo hoàng Lêô có mang lại kết quả như mong đợi hay không.

Dẫu vậy, cuộc điện thoại này vẫn là một sự kiện đáng chú ý. Điều này không chỉ vì Giáo hoàng Lêô lúc đó đang nằm viện — một hoàn cảnh chắc chắn đã làm tăng thêm sức nặng cho lời kêu gọi của ngài — mà còn bởi thực tế là kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã không còn có thể đối thoại với ông Putin được nữa. Trước cuộc xâm lược vào tháng 2 năm 2022, mối quan hệ giữa hai bên từng khá tốt đẹp; ông Putin thậm chí đã gọi điện chúc mừng sinh nhật Đức Giáo Hoàng Phanxicô vào tháng 12 năm 2021.

Vậy, điều gì đã dẫn đến sự thay đổi trong mối quan hệ giữa Vatican và Điện Kremlin? Ông Putin và Đức Giáo Hoàng Leo đã liên lạc qua điện thoại ngay sau khi Leo đắc cử vào mùa hè năm 2025, đánh dấu một bước khởi đầu mới trong mối quan hệ giữa hai bên. Không loại trừ khả năng Tổng thống Nga nhận thấy rằng việc cải thiện quan hệ với một cường quốc có tầm ảnh hưởng đạo đức hàng đầu thế giới sẽ mang lại lợi ích cho chính ông, vì nhiều lý do khác nhau. Một khía cạnh khác có thể nằm ở sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa Đức Giáo Hoàng Phanxicô và Đức Giáo Hoàng Leo, mặc dù công tác của các nhà ngoại giao Vatican vẫn duy trì sự nhất quán.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã áp dụng một cách tiếp cận mang tính mục vụ, tiên tri và đôi khi đầy ngẫu hứng đối với cuộc xung đột. Ngay sáng hôm sau khi Nga xâm lược Ukraine, ngài đã thực hiện một chuyến thăm bất ngờ tới Đại sứ quán Nga tại Tòa Thánh để trực tiếp kêu gọi chấm dứt giao tranh. Trong các bài phát biểu công khai, ngài đã hàng trăm lần nhắc đến Ukraine như một quốc gia “chịu cảnh tử đạo”, phản ánh nỗi phẫn nộ về mặt đạo đức mà nhiều người ở phương Tây cảm nhận được. Vị Giáo hoàng thuộc Dòng Tên này đã sử dụng ngôn từ mạnh mẽ để lên án hành động gây hấn của Nga; ngài ví cuộc chiến như một “cuộc diệt chủng”, gọi đó là hành động “man rợ”, “ghê tởm”, “phi nhân tính” và “phạm thánh”. Ngài cũng chỉ trích việc Thượng phụ Kirill của Giáo hội Chính thống giáo Nga ủng hộ cuộc chiến, cho rằng ông Kirill không nên trở thành “cậu bé giúp lễ cho Putin”.

Đồng thời, Đức Giáo Hoàng Phanxicô cũng thường phải đối diện với những chỉ trích vì cho rằng ngài chưa lên án đủ mạnh mẽ (theo nghi thức ngoại giao của Vatican, ngài không bao giờ đích danh nêu tên nước Nga). Đôi khi, ngài còn bị cho là vô tình ủng hộ các luận điểm của phía Nga—chẳng hạn như khi ngài gợi ý rằng NATO có thể đã khiêu khích cuộc chiến bằng cách “sủa ngay trước cổng” nước Nga, hay khi ngài nói về việc Ukraine cần có “lòng can đảm của lá cờ trắng” (điều mà sau đó Vatican đã làm rõ là ám chỉ đến đàm phán chứ không phải đầu hàng). Mục đích của Giáo hoàng Phanxicô là duy trì đối thoại với cả Nga và Ukraine; tuy nhiên, những can thiệp cá nhân cùng các phát ngôn ngẫu hứng của ngài có lẽ đã khiến ông Putin trở nên thận trọng hơn đối với một cuộc đối thoại song phương cấp cao, dù các hoạt động ngoại giao giữa Tòa Thánh và Nga vẫn tiếp tục diễn ra. Ngược lại, Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã áp dụng một phương pháp tiếp cận mang tính định chế và được tính toán kỹ lưỡng hơn nhiều. Cách tiếp cận này phản ánh vị thế của ngài như một người “nội bộ” Vatican – khác biệt hoàn toàn với Đức Giáo Hoàng Phanxicô, người chưa từng đảm nhiệm bất cứ vai trò nào tại Vatican trước khi được bầu chọn. Ngay từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức Leo đã thể hiện sự tin tưởng vào Phủ Quốc vụ khanh Tòa Thánh – ngài giữ nguyên đội ngũ mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô từng để lại tại cơ quan này. Đồng thời, ngài cũng thừa nhận rằng bản thân phải đối diện với một “quá trình học hỏi đầy thách thức” khi đảm nhận vai trò lãnh đạo tầm cỡ thế giới, qua đó cho thấy ngài sẽ dựa nhiều hơn vào đội ngũ các nhà ngoại giao của mình để tham vấn.

Phương pháp tiếp cận mang tính định chế này dẫn đến những lời kêu gọi hòa bình có chừng mực, cụ thể và được soạn thảo kỹ lưỡng hơn: Những tuyên bố mạnh mẽ nhất của Đức Leo thường tập trung vào việc lên án chiến tranh, chạy đua vũ trang, cũng như sự gia tăng của lòng căm thù và đau khổ; trong khi đó, các can thiệp đích thân của ngài – như những gì chúng ta đã thấy trong tuần này – thường đi kèm với các yêu cầu được tính toán chính xác, gần như mang tính phẫu thuật. Chẳng hạn, trong cuộc đối thoại đầu tiên với ông Putin, Đức Leo được cho là đã đề nghị một cử chỉ hòa bình cụ thể, đồng thời nêu vấn đề hỗ trợ nhân đạo và trao đổi tù nhân – những lĩnh vực then chốt mà các nhà ngoại giao Vatican đã thực sự tạo ra được sự khác biệt trong cuộc chiến này. Tương tự như vậy, yêu cầu của ngài gửi tới ông Putin và ông Zelensky trong tuần này kêu gọi một lệnh ngừng bắn vì mục đích nhân đạo, việc cung cấp hàng cứu trợ và thuốc men, và đặc biệt quan trọng là việc sơ tán người dân khỏi Oleshky một cách “an toàn và tự nguyện”.

Xét cho cùng, dù phong cách của hai vị giáo hoàng có khác biệt, thì các mục tiêu và yêu cầu của họ về cơ bản vẫn giống nhau. Điều này dựa trên những thành quả mà các nhà ngoại giao Vatican — những người vẫn tiếp tục công việc của mình xuyên suốt giai đoạn chuyển giao giáo hoàng — cùng đặc phái viên hòa bình, Hồng Y Matteo Zuppi, đã đạt được. Mặc dù Vatican liên tục đề nghị đóng vai trò trung gian hoặc cung cấp địa điểm để Nga và Ukraine thảo luận về hòa bình, nhưng những thành tựu đáng kể nhất của Tòa thánh trong cuộc xung đột này lại nằm ở việc chuyển đến các nguồn viện trợ, hỗ trợ đưa trẻ em Ukraine trở về với gia đình, cũng như tham gia vào các đợt trao đổi tù nhân. Tuy nhiên, rất khó để định lượng chính xác các con số này hoặc khẳng định đó là công lao riêng của Vatican, bởi Tòa thánh luôn phối hợp cùng nhiều quốc gia và tổ chức khác.