Những lời của Đức Giáo Hoàng dành cho các nhà giáo dục đã khơi gợi lại một tư tưởng sâu sắc từ Ratzinger — một mối liên hệ rất đáng để chúng ta suy nghĩ.
Daniel Esparza của tạp chí Aleteia đăng ngày 24/10/2026 cho hay: Trong cuộc gặp gỡ với 1,200 nhà giáo dục tại Rome — những người tham dự một hội nghị quốc tế về mục vụ trường học và đại học, do Bộ Văn hóa và Giáo dục (dưới sự điều hành của Đức Hồng Y José Tolentino de Mendonça) tổ chức — Đức Giáo Hoàng Leo XIV đã đưa ra cảnh báo về tình trạng “cô độc trong thế giới kỹ thuật số” đang bủa vây giới trẻ ngày nay. Đó là những học sinh, sinh viên bước đi trên hành lang trường học mà cảm thấy mình như vô hình, bị đè nặng bởi một “văn hóa thành tích” — nơi họ bị xếp hạng một cách tàn nhẫn. Ngài nhấn mạnh: “Một quan niệm sai lệch về chế độ trọng dụng nhân tài (meritocracy) cuối cùng lại dẫn đến việc không còn tôn trọng con người nữa.”
Ngài cũng nhắc nhở các nhà giáo dục hãy cảnh giác trước những “giáo viên giả hiệu” cùng các “thông điệp lừa dối” hứa hẹn những lời giải đáp nhanh chóng; đồng thời cảnh báo về thứ mà ngài gọi là “sự cám dỗ tinh vi, khiến tư duy con người trở nên vô dụng ngay vào thời điểm mà nó là điều cần thiết nhất.”
Những lời này gợi nhớ đến một nhận định được đưa ra cách đây một phần tư thế kỷ bởi một người sau này trở thành Đức Giáo Hoàng Bênêđíctô XVI.
Con thú mang một con số, chứ không phải một cái tên
Vào tháng 3 năm 2000, Đức Hồng Y Joseph Ratzinger đã có bài phát biểu tại Palermo về chủ đề tình phụ tử và sách Khải Huyền. Khi suy gẫm về hình tượng “Con Thú” trong sách Khải Huyền, ngài nhận ra một chi tiết thường bị bỏ quên: Con Thú là nhân vật quan trọng duy nhất trong Kinh Thánh không được định danh bằng một cái tên, mà bằng một con số. Tất cả những nhân vật khác — các tổ phụ, ngôn sứ, thiên thần, và chính Thiên Chúa — đều được gọi bằng tên riêng. Ngược lại, Con Thú lại mang một con số, và bản thân nó cũng biến thành những con số.
Trong khi đó, một cái tên giúp xác định cá tính riêng biệt. Nó gọi một cá nhân cụ thể bước vào mối tương quan, vào sự hiện diện, và vào dòng chảy lịch sử. Ngược lại, một con số mang tính trừu tượng hóa, phân loại và xử lý dữ liệu.
Khi đưa ra nhận định này, Đức Hồng Y Ratzinger đã nghĩ đến các trại tập trung — nơi những con số được xăm lên cánh tay con người — nhưng thông điệp của ngài còn mang ý nghĩa sâu xa hơn nhiều, vượt xa khỏi nỗi kinh hoàng đó.
Việc giản lược một con người thành một điểm dữ liệu, một đơn vị xuất lượng [output], hay một vị trí trên bảng xếp hạng — đây là một cám dỗ thường trực, và dù khoác lên mình hình thức định chế nào đi chăng nữa, thì luận lý học đằng sau nó vẫn luôn như vậy.
Ngày nay, luận lý học đó vận hành ở quy mô thuật toán, với tốc độ ánh sáng, ngay trong túi của mỗi thiếu niên. Chúng ta từng khám phá mối liên hệ này trên các trang báo từ năm 2018. Những lời của Đức Leo XIV khiến vấn đề này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Ý nghĩa thực sự của sự cô độc kỹ thuật số
Khi Đức Leo XIV nhắc đến “những sự cô độc kỹ thuật số”, ngài đang mô tả trải nghiệm của một cá nhân bị “xử lý” thay vì được thực sự thấu hiểu. Một học sinh bị theo dõi điểm số, bị đánh giá hiệu suất dựa trên các tiêu chuẩn định sẵn, và bị các nền tảng khai thác sự chú ý — những nền tảng vốn hiểu rõ nỗi lo âu của em hơn cả chính giáo viên — thì học sinh đó đang sống trong một hệ thống nhìn nhận con người như những con số.
Thuật toán phân loại, tối ưu hóa và cung cấp nội dung được tinh chỉnh để giữ chân người dùng. Điều này nghe có vẻ giống như sự chú ý, nhưng thực chất lại gần như là ngược lại — một trạng thái trôi dạt không chút trở ngại, tạo ra cảm giác kết nối trong khi âm thầm khoét sâu thêm sự cô lập. Đó chính là bản chất của sự cô độc này: thiếu vắng những cuộc gặp gỡ chân thực, thay vào đó là sự kích thích quá mức.
Lời khuyên mà Đức Leo XIV dành cho các nhà giáo dục mang tính phản văn hóa ở sự giản dị của nó: hãy ưu tiên “giáo dục trái tim” — nuôi dưỡng lòng trắc ẩn, lòng biết ơn và sự hiện diện. Hãy khơi dậy trí tuệ của người trẻ, trân trọng những câu hỏi của các em, và luôn ghi nhớ rằng “bên dưới lớp vỏ bọc mà nhiều thiếu niên tự dựng lên để tránh né khổ đau, chính là khát khao được yêu thương và được yêu”.
Lối thoát
Những nhận định sâu sắc của Đức HY Ratzinger cùng lời cảnh báo từ Đức Leo XIV đều hướng về cùng một giải pháp: phương thuốc đối trị cho việc bị biến thành những con số chính là được “gọi tên” — nghĩa là được nhìn nhận như một cá thể độc nhất, không thể bị giản lược, thay vì chỉ là một trường hợp trong một phân loại hay một điểm số trên thang đo. Đây là điều mà những người thầy tận tâm vẫn luôn thực hiện. Trong truyền thống Kitô giáo, đây cũng chính là cách Thiên Chúa đối xử với con người, và là điều mà Giáo hội — ở trạng thái tốt đẹp nhất — luôn nỗ lực thực hiện để noi gương Người.
Thế giới kỹ thuật số sẽ không biến mất. Nhưng câu hỏi mà Đức Leo XIV đặt ra cho các nhà giáo dục — và qua đó, cho tất cả chúng ta — chính là: liệu chúng ta có để thế giới ấy định hình cách chúng ta nhìn nhận về nhau hay không? Liệu chúng ta có tiếp tục khẳng định – bất chấp áp lực đáng kể – rằng người đang đứng trước mặt mình không phải là một điểm dữ liệu, và họ có một cái tên thực sự quan trọng hay không.