Theo tin Tòa Thánh, nhân buổi yết kiến chung diễn ra hân hoan tại Quảng Trường Thánh Phê-rô, ngày 23 tháng 9, 2026, Đức Leo XIV đã có bài giáo lý đề cập tới chương thứ ba, phần một, của Hiến chế Gaudium et spes của Công đồng Vatican II, tựa là “Sinh hoạt của Con người khắp Thế giới”. Nhân dịp này, ngài nhắc đến Ngày Thế giới Người di cư và Người tị nạn sẽ diễn ra vào Chúa nhật tới, ngày 27 tháng 9, cũng như biến cố phong chân phước cho Đấng Đáng Kính Fulton Sheen tại Hoa Kỳ ngày 24 tháng 9.

Sau đây là nguyên văn phát biểu của ngài, dựa vào bản tiếng Anh của Tòa Thánh:

Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng tất cả anh chị em!

Khi tiếp tục hành trình tìm hiểu Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) của Công đồng Chung Vatican II, chúng ta bước sang chương ba của phần thứ nhất, với một tựa đề đầy kích thích: “Hoạt động của con người khắp thế giới”. Câu hỏi cốt lõi được đặt ra là: đâu là giá trị của hoạt động con người trên thế giới, và do đó, giá trị của những tiến bộ về kỹ thuật, xã hội và khoa học là gì? Chúng ta có thể nhớ lại rằng, chưa đầy bốn năm sau khi Công đồng kết thúc, vào đêm 20 rạng sáng ngày 21 tháng 7 năm 1969, con người đã lần đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng.

Được tạo dựng theo hình ảnh và họa ảnh Thiên Chúa, con người chính là tác nhân của sự tiến bộ. Với sự tự do và trí tuệ, con người gia tăng tri thức của mình, qua đó thúc đẩy sự phát triển của toàn xã hội. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy điều này khi quan sát những cải thiện về điều kiện sống qua các thế hệ nối tiếp nhau. Quả thực, Văn kiện đã khẳng định: “nhiều lợi ích mà trước đây con người từng mong đợi, nhất là từ các quyền năng trên trời, thì nay con người đã chủ động tự mình đạt được” (số 33).

Chính vì lý do này, một số nhà tư tưởng đã mô tả tiến bộ khoa học và kỹ thuật như một yếu tố làm suy yếu mối tương quan giữa con người với Thiên Chúa, thậm chí khiến mối tương quan ấy trở nên thừa thãi hoặc đối nghịch với đức tin Kitô giáo. Cách nhìn nhận này đã làm thay đổi quan điểm của con người đương thời về thế giới so với các thời đại trước đây. Định kiến như vậy đặc biệt phổ biến trong bộ phận văn hóa phương Tây đã đánh mất sự quy chiếu về Mặc khải Kitô giáo. Trong các trào lưu nhân bản hậu Kitô giáo, con người và Thiên Chúa bị trình bày một cách sai lệch như những đối thủ của nhau: để khẳng định tri thức, sự tự do và sự tiến bộ của mình, con người dường như phải tự giải phóng khỏi Thiên Chúa. Tuy nhiên, xét cho cùng, khi chối bỏ mối tương quan với Thiên Chúa, con người cũng đánh mất khả năng khẳng định giá trị siêu việt của chính mình. Đây chính là “bi kịch của chủ nghĩa nhân bản vô thần”, một vấn đề đã được Henri de Lubac – một nhà thần học lỗi lạc của Công đồng Vatican II – mô tả rất sâu sắc. [1]

Công đồng mong muốn đưa ra một câu trả lời rõ ràng: Các Kitô hữu – như Hiến chế Gaudium et Spes khẳng định – “có lý khi cho rằng qua công việc của mình, họ đang tiếp nối công trình của Đấng Tạo Hóa, mưu cầu lợi ích cho anh em đồng loại, và bằng nỗ lực cá nhân, họ đang góp phần thực hiện kế hoạch của Thiên Chúa trong dòng lịch sử” (số 34). Thật vậy, Hiến chế viết tiếp: “Thay vì nghĩ rằng những thành quả do tài năng và sức lực con người tạo ra lại đối nghịch với quyền năng Thiên Chúa, hay coi thụ tạo có lý trí như một đối thủ của Đấng Tạo Hóa, các Kitô hữu tin chắc rằng những thành tựu của nhân loại là dấu chỉ ân sủng của Thiên Chúa và là sự nở rộ của chính kế hoạch mầu nhiệm của Người” (sđd.). Về cơ bản, Thiên Chúa đã trao vào tay con người một công trình sáng tạo vẫn đang in statu viae – nghĩa là đang trên hành trình, trong tiến trình phát triển – để họ có thể đưa công trình ấy đến chỗ viên mãn nhờ những hoạt động đầy khôn ngoan của mình. [2]

Tại đây, có một sự quy chiếu quan trọng đến mầu nhiệm Nhập Thể. Nhân loại – cùng với công việc, sự tiến bộ và tính tự chủ của các thực tại thụ tạo – không bị triệt tiêu hay xóa bỏ khi gặp gỡ Thiên Chúa; trái lại, nhân loại được đón nhận trọn vẹn và tiếp tục hiện hữu trong Đức Kitô với sự tự do và năng động: quả thực, chính ở nơi Người, nhân loại tìm thấy chân lý và tự do đích thực. Hơn nữa, trong cử hành Thánh Thể, hoa trái lao động của con người – được tượng trưng qua bánh và rượu – hằng ngày được dâng lên bàn thờ để được biến đổi thành Mình và Máu Đức Kitô.

Từ góc độ này, một chân lý quan trọng được làm sáng tỏ: để gặp gỡ Thiên Chúa, con người không cần phải từ bỏ các công việc trần thế, mà có thể sống trọn vẹn ơn gọi của mình bằng cách chu toàn công việc thường ngày và thánh hóa nó. [3] Cũng như mọi người khác, các Kitô hữu tham gia xây dựng xã hội loài người, hướng về đích điểm của vạn vật và cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa, đồng thời nhắc nhở những người cùng chia sẻ hành trình tiến bộ, khoa học và cuộc sống về mục đích tối hậu này.

Sự tiến bộ trần thế chắc chắn cần được phân biệt rõ ràng với sự phát triển của Vương quốc Đức Kitô; tuy nhiên, Công đồng khẳng định rằng “trong chừng mực những thành quả ấy có thể góp phần vào việc tổ chức xã hội loài người tốt đẹp hơn, thì chúng cũng là mối quan tâm thiết yếu đối với Nước Thiên Chúa. … Mọi hoa trái tốt lành của bản tính và nỗ lực con người, chúng ta sẽ tìm lại được, nhưng đã được tẩy sạch mọi tì vết, được làm cho sáng ngời và biến đổi” (số 39).

Sau cùng, chúng ta hãy nhớ rằng để trở thành sự tiến bộ đích thực của con người – nghĩa là sự tiến bộ cho toàn diện con người và cho mọi người – thì tiến bộ khoa học kỹ thuật cần được thôi thúc và dẫn dắt bởi đức ái. Chỉ bằng cách đó, tiến bộ mới luôn có thể phục vụ phẩm giá con người và thúc đẩy điều kiện sống của mọi người, đặc biệt là những người kém may mắn nhất.

Anh chị em thân mến, Công đồng Vatican II mời gọi chúng ta chia sẻ “bánh” tri thức và kỹ năng, để mỗi cá nhân và mỗi dân tộc đều có thể phát triển tiềm năng của mình, và để cùng nhau, với sự trợ giúp của Thiên Chúa, chúng ta xây dựng một tương lai tươi sáng hơn.

Ghi chú:

[1] Cf. H. de Lubac, Le drame de l’humanisme athée [bi kịch của chủ nghĩa nhân bản vô thần](1944).
[2] Cf. Giáo lý của Giáo Hội Công Giáo, số 302, 306, 307.
[3] Cf. Thánh Gioan Phaolô II, Bài giảng cho lễ phong thánh cho Josemaría Escrivá de Balaguer (6 tháng 10 năm 2002).

LỜI KÊU GỌI

Chúa nhật tới, ngày 27 tháng 9, là Ngày Thế giới Người di cư và Người tị nạn. Tôi hướng suy nghĩ của mình đến những người di cư và người tị nạn, đặc biệt là trẻ vị thành niên buộc phải rời bỏ quê hương. Trẻ em và thanh thiếu niên là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất, và chúng thường phải chịu đựng những đau khổ không thể tả: bạo lực, tra tấn, bóc lột, điều kiện chấn thương, và không hiếm trường hợp chúng mất mạng trên các tuyến đường di cư. Tôi kêu gọi mọi người hãy có tinh thần trách nhiệm: chúng ta hãy cùng cảm nhận và tham gia vào cuộc sống của những người trẻ này, những người cần được bảo vệ và hỗ trợ.

Lời chào đặc biệt:

Tôi chào mừng tất cả các tín hữu hành hương và khách tham dự buổi tiếp kiến hôm nay bằng tiếng Anh, đặc biệt là các đoàn đến từ Anh, Ireland, Đan Mạch, Na Uy, Malta, Tanzania, Úc, Hồng Kông, Ấn Độ, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Việt Nam và Hoa Kỳ. Ngày mai tại Saint Louis, Missouri, Đức Giám Mục Fulton Sheen sẽ được phong chân phước. Nguyện xin tấm gương và lời cầu bầu của vị giám mục thánh thiện này, nổi tiếng với công việc truyền giáo qua các phương tiện truyền thông, truyền cảm hứng cho nhiều người khác cũng tìm ra những cách thức mới để truyền bá sứ điệp Tin Mừng với lòng nhiệt thành hân hoan. Tôi cầu xin bình an và niềm vui của Chúa Giêsu Kitô đến với tất cả quý vị và gia đình. Xin Chúa ban phước lành cho quý vị!