JD Flynn, đồng chủ bút tạp chí The Pillar, trong bản tin ngày 22 tháng 9, 2026, nhắc nhở chúng ta: Hôm nay là ngày lễ kính Thánh Thomas thành Villanova – một tu sĩ dòng Augustinô, người từng giữ chức Tổng Giám mục Valencia vào thế kỷ 16. Ngài là một nhà giảng thuyết đầy nhiệt huyết, một người cải cách Giáo hội, và là người luôn tận tâm với những mảnh đời bên lề xã hội trong giáo phận của mình, đến mức được mệnh danh là "cha của người nghèo".

Nếu từng nghe đến tên ngài, có lẽ bạn sẽ nghĩ ngay đến trường đại học mang tên ngài ở Philadelphia. Điều này đồng nghĩa với việc cho đến tận năm ngoái, có thể bạn vẫn thường liên tưởng ngài với môn bóng rổ – thứ nổi tiếng nhất gắn liền với Đại học Villanova trước khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV đắc cử vào năm ngoái.

Liệu Thomas thành Villanova có thích bóng rổ không nhỉ? Tôi cũng không rõ nữa. Ngài không thích đấu bò tót, nhưng đấu bò tót lại khác hẳn bóng rổ; bởi lẽ cầu thủ bóng rổ đâu có bị đâm chém suốt cả trận đấu, rồi sau đó bị đem quay chín để công chúng thưởng thức ngay khi vừa thua cuộc.

(Tuy nhiên, công bằng mà nói, nếu giải WNBA tìm ra cách để Caitlin Clark phải chịu đựng kiểu đối xử đó hàng đêm, tôi đoán là họ cũng sẽ thử làm ngay.)

Dù bản thân Villanova là một người rất tuyệt vời, tôi vẫn muốn nhân ngày lễ kính ngài để kể cho các bạn nghe đôi điều về ngôi trường đại học mang tên ngài.

Vào năm 1796, một tu sĩ dòng Augustinô tên là Cha Matthew Carr đã đến Hoa Kỳ theo lời mời của Giám mục John Carroll – người đã tha thiết kêu gọi các nhà truyền giáo dòng tu từ Ireland đến với quốc gia non trẻ này.

Gần như một lẽ đương nhiên, Cha Carr trở thành Bề trên Giám tỉnh của Tỉnh dòng Augustinô mới được thành lập. Ngài bắt đầu xây dựng một nhà thờ nhờ vào các khoản quyên góp từ những người cha lập quốc của Hoa Kỳ, trong đó có cả khoản tiền 50 đô la từ chính George Washington. Nhà thờ mang tên Thánh Augustinô (St. Augustine) này đã mở cửa vào tháng 6 năm 1801. Từ giáo xứ này, một ngôi trường đã ra đời – Học viện Thánh Augustinô (St. Augustine’s Academy) – đánh dấu bước chân đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục của dòng Augustinô tại Hoa Kỳ.

Bốn mươi năm sau, các tu sĩ của giáo xứ đã mua một khu đất rộng lớn ở ngoại ô Philadelphia để mở rộng ngôi trường đó. Đến năm 1842, họ thành lập Trường Cao đẳng Augustinô Villanova (Augustinian College of Villanova). Ngôi trường này vừa là nơi đào tạo các tập sinh dòng tu, vừa là nơi học tập cho hàng ngàn người nhập cư Ireland đang ồ ạt đổ về Philadelphia.

Chà, những người nhập cư này lại không mấy được lòng giới "người Mỹ bản địa lâu đời" (heritage Americans) thời bấy giờ. Philadelphia đã trở thành tâm điểm của làn sóng bài trừ người nhập cư; một phong trào chính trị của những người Thệ Phản đang trỗi dậy — nhiều người trong số đó tự nhận là hậu duệ của những người tham gia Cách mạng Mỹ — họ phản đối sự hiện diện của những người Công Giáo Ireland "bẩn thỉu" trong thành phố của mình, và đặc biệt là viễn cảnh những người Công Giáo Ireland này có thể trở thành cử tri Mỹ và tạo nên một thế lực chính trị có ảnh hưởng.

Tại Philadelphia, căng thẳng xoay quanh vấn đề Kinh Thánh — giới giáo sĩ Công Giáo phản đối việc sử dụng bản Kinh Thánh Vua James để giáo dục trẻ em Công Giáo tại các trường công lập và muốn đưa bản Phổ Thông vào chương trình giảng dạy — trong khi những người Thệ Phản theo tư tưởng bài ngoại lại phản đối điều đó. Họ lập luận: "Nếu đến đất nước chúng tôi, các người nên sử dụng Kinh Thánh của chúng tôi. Hoặc ít nhất là cuốn Kinh Thánh từ quốc gia mà chúng tôi từng thuộc về."

Năm 1844 là năm bầu cử, dẫn đến nhiều chiến dịch bài trừ Công Giáo tại "Thành phố của Tình Anh em" (City of Brotherly Love), đặc biệt là từ những người ủng hộ ứng cử viên thị trưởng theo tư tưởng bài ngoại. Và trong một động thái có thể coi là hành động khiêu khích, các ứng cử viên chính trị bài ngoại cùng người ủng hộ họ đã cố tình tổ chức các bài diễn văn ngay tại những khu dân cư của người Công Giáo Ireland.



Hệ quả là những cuộc ẩu đả nổ ra, rồi đến tiếng súng. Các cuộc ẩu đả dẫn đến những cuộc tuần hành. Và các cuộc tuần hành lại dẫn đến những vụ phóng hỏa, khi các băng nhóm bài ngoại đốt phá nhà cửa của người Công Giáo, rồi đến các trạm cứu hỏa của người Công Giáo, và sau đó là các nhà thờ Công Giáo.

Nhà thờ St. Augustine — nơi mà George Washington từng góp phần tài trợ kinh phí xây dựng — đã bị thiêu rụi hoàn toàn bởi những băng nhóm tự nhận là người kế thừa di sản của Washington, đồng thời cổ xúy cho một nước Mỹ mà ông hẳn sẽ không thể nhận ra.

Vụ cháy nhà thờ đã đẩy Dòng Augustinô vào thế khó khăn, buộc họ phải đóng cửa ngôi trường đại học non trẻ của mình. Họ không thể mở cửa lại trường trong suốt một năm và mãi đến năm 1847 mới có khóa sinh viên đầu tiên tốt nghiệp. Tuy nhiên, họ vẫn kiên trì vượt qua. Và rồi, họ tiếp tục đào tạo nên những khóa sinh viên tiếp theo.

Liệu bản sắc Công Giáo của Villanova có bị lung lay theo thời gian? Có. Liệu nó có đôi khi bị lu mờ bởi sự cuồng nhiệt thái quá dành cho bóng rổ, tham vọng trở thành trường "đẳng cấp" về học thuật, và những quan niệm sai lệch về tự do học thuật? Có.

Villanova từng đào tạo nên một vị Giáo hoàng, nhưng liệu trường có phải là hình mẫu lý tưởng của một trường đại học Công Giáo? Nơi đây có những điều rất tốt đẹp, nhưng cũng tồn tại không ít vấn đề. Song, thật đáng để nhớ lại những ngày tháng ban đầu ấy, khi sự hiện diện của Villanova chính là minh chứng cho những người Công Giáo đã kiên cường vượt qua bao định kiến khắc nghiệt để trở thành một phần của đất nước này; cũng như cho các tu sĩ dòng Augustinô – những người sẵn lòng dìu dắt họ dưới sự che chở của vị thánh bổn mạng, người được mệnh danh là "cha của người nghèo".

Nguyện xin Thánh Thomas thành Villanova cầu bầu cho Giáo hội tại đất nước này trước những vấn đề đầy phức tạp. Chúng ta thực sự cần đến sự cầu bầu ấy.