Đức Giáo Hoàng đã phê chuẩn thêm một giám mục nữa cho một giáo phận ở Trung Quốc theo các điều khoản của thỏa thuận bí mật giữa Trung Quốc và Vatican, nhưng bằng hành động đó, ngài đã nhường quyền kiểm soát lãnh thổ giáo phận cho Bắc Kinh.

Trong bản tin báo chí của Tòa Thánh ngày 30 tháng 7 có thông báo về việc tấn phong Cha Phanxicô Xaviê Đoàn Vĩnh Côn (Duan Yongkun, 段永坤) làm giám mục phó của Giáo phận Ba Mạnh (Bameng, 巴盟), thuộc Khu tự trị Nội Mông.

Cũng giống như lễ tấn phong giám mục người Trung Quốc tuần trước, Đức Giáo Hoàng Lêô được tường trình đã chấp thuận động thái này vào ngày 15 tháng 6, nhưng thông tin chỉ được công bố vào ngày lễ tấn phong diễn ra tại Trung Quốc.

Một lần nữa, như thông lệ với tất cả các cuộc bổ nhiệm tương tự, Giáo Hội Công Giáo Yêu nước Trung Quốc, gọi tắt là CCPA, được nhà nước phê chuẩn, không hề đề cập đến vai trò của Vatican trong động thái này. Thay vào đó, họ lưu ý rằng Tân Giám Mục Đoàn Vĩnh Côn đã được cơ quan nhà nước-giáo hội bầu chọn vào ngày 18 tháng 3 năm nay.

Vị giám mục này được thụ phong linh mục vào năm 2011 và hiện mới chỉ 45 tuổi, trở thành một trong những vị giám mục trẻ nhất thế giới và do đó có độ tuổi tương đương với Giám mục Giuse Thường Ngạn Phong (Chang Yanfeng, 常彦峰), người vừa được tấn phong tuần trước để lãnh đạo Giáo phận Xích Phong (Chifeng, 赤峰) gần đó.

Lễ tấn phong của Giám Mục Đoàn Vĩnh Côn được tiến hành bởi các quan chức từ các tổ chức giáo hội được nhà nước phê chuẩn, không tổ chức nào trong số đó được Tòa Thánh công nhận, và các tổ chức này cũng không công nhận Tòa Thánh.　　

Vị giám mục mới sẽ đảm nhiệm chức vụ giám mục phó, kế vị Đức Cha Matthêu Đỗ Giang (Du Jiang, 杜江), mới chỉ ngoài 60 tuổi nhưng được tường trình đang có vấn đề về sức khỏe. Tòa Thánh và Bắc Kinh không hề nhắc đến ngài với tư cách là giám mục chính tòa hiện tại, mặc dù Hội đồng Giám mục Công Giáo Trung Quốc, gọi tắt là CCPA đã ghi nhận ngài trong số các vị phụ phong.

Điều mà cả Vatican và CCPA đều bỏ sót trong các thông báo của họ là bối cảnh lịch sử khiến việc tấn phong Cha Đoàn Vĩnh Côn trở nên đáng chú ý. Đức Cha Matthêu Đỗ Giang được tấn phong bí mật cho Giáo hội thầm lặng vào năm 2004, và phải giấu kín danh tính giám mục của mình với chính quyền Trung Quốc.

Năm 2010, chính quyền cuối cùng cũng miễn cưỡng công nhận ngài là giám mục, nhưng vẫn quản thúc ngài tại gia trước lễ tấn phong chính thức vì ngài từ chối đồng tế Thánh lễ với Giám mục Giuse Mã Anh Lâm (Ma Yinglin, 馬英林). Ngài là Giám Mục Côn Minh và là Chủ tịch Hội Đồng Giám Mục Trung Quốc. Ngài được Đảng Cộng sản Trung Quốc tấn phong Giám Mục vào năm 2006 mà không có sự chấp thuận của Đức Giáo Hoàng.

Buổi lễ vẫn được tiến hành sau nhiều phản đối, và điều này đã gây ra mối lo ngại lớn trong cộng đồng thầm lặng về việc xích lại gần hơn một cách nguy hiểm với giáo hội ly khai của Trung Quốc.

Khi Đức Cha Matthêu Đỗ Giang được bí mật tấn phong làm giám mục trung thành với Tòa Thánh vào năm 2004, điều kỳ lạ là ngài lại được bổ nhiệm làm Giám Mục Giáo phận Ba Mạnh – một giáo phận được bọn cầm quyền Trung Quốc thành lập vào những năm 1980 và không được Tòa Thánh công nhận. Hội đồng Giám mục Công Giáo Trung Quốc, gọi tắt là CCPA đã chia nhỏ một phần lãnh thổ được Tòa Thánh công nhận của Giáo phận Ninh Hạ và Miền Phủ Doãn Tông tòa Lâm Đồng để thành lập giáo phận Ba Mạnh mới.

Vào thời điểm Giám mục Đỗ Giang được chính thức công nhận năm 2010, Tòa Thánh phải đối mặt với lựa chọn có công nhận giáo phận do Trung Quốc thành lập hay không. Dường như, một cách lặng lẽ, Vatican đã chọn cách không gây ồn ào – và do đó, Giám mục Đỗ Giang bắt đầu làm việc trong khu vực thuộc giáo phận đó.

Tuy nhiên, trước tuần này, Ba Mạnh không xuất hiện trong các tài liệu chính thức của Tòa Thánh. Tên tuổi của ngài không được ghi nhận trong niên giám Tòa Thánh, vốn ghi lại tất cả các tên và số liệu thống kê của Giáo hội, và không có ghi chép nào liên quan đến giáo phận Ba Mạnh được tìm thấy trong các tuyên bố của văn phòng báo chí Tòa Thánh được lưu trữ từ năm 2010.

Mọi chuyện đã thay đổi trong tuần này, khi Vatican đưa ra thông báo về lễ tấn phong Giám Mục cho linh mục Đoàn Vĩnh Côn. Với lễ tấn phong này, dường như Trung Quốc một lần nữa đã chiếm ưu thế trong mối quan hệ căng thẳng với Tòa Thánh.

Gần đây đã có tiền lệ về việc Vatican nhượng lại lãnh thổ như vậy. Vào tháng 9, Vatican thông báo rằng Đức Giáo Hoàng Lêô đã quyết định giải thể hai giáo phận Tuyên Hóa (Xuanhua, 宣化) và Tây Loan Tử (Xiwanzi, 西湾子) và thay vào đó thành lập giáo phận mới là Trương Gia Khẩu (Zhangjiakou, 张家口)

Về mặt bề ngoài, đó là một động thái ôn hòa, nhưng trên thực tế lại là sự đầu hàng Trung Quốc về cùng một vấn đề. Hai giáo phận bị xóa sổ được thành lập bởi Đức Giáo Hoàng Piô XII và là một phần của Giáo hội thầm lặng – chưa bao giờ được chính quyền Trung Quốc chính thức công nhận. Thay vào đó, Trung Quốc đã thành lập Giáo phận Trương Gia Khẩu vào năm 1980 như một phương tiện để bao trùm hai giáo phận của Giáo hội thầm lặng và thu hút mọi người vào Giáo hội được nhà nước phê chuẩn, vốn có lòng trung thành với Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trương Gia Khẩu vẫn không được Tòa Thánh phê chuẩn và công nhận cho đến năm 2025.

Cũng như hồi tháng 9, Tòa Thánh cho rằng việc tấn phong Giám Mục cho linh mục Đoàn Vĩnh Côn nằm trong khuôn khổ thỏa thuận Trung-Vatican. Đức Giáo Hoàng Lêô XIV dường như cũng nhiệt tình tận dụng thỏa thuận này như Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã từng làm khi ban hành và bảo vệ nó, nhưng vấn đề là sự ủng hộ đó biến mất bên ngoài văn phòng của Đức Giáo Hoàng. Các nhà ngoại giao, chính trị gia, chuyên gia về Trung Quốc và người Công Giáo địa phương đều phản đối thỏa thuận này.

Trên thực tế, thỏa thuận bí mật này có lợi cho Trung Quốc, và mặc dù Đức Giáo Hoàng dường như vẫn giữ quyền phủ quyết đối với việc lựa chọn giám mục, Bắc Kinh luôn tỏ ra nắm quyền kiểm soát.

Mực trên bản thỏa thuận còn chưa khô hẳn thì AsiaNews – một cơ quan truyền thông Ý thường xuyên ghi lại các vụ bắt cóc và tra tấn những người Công Giáo thầm lặng – đã đưa tin rằng "những người Công Giáo thầm lặng vô cùng nghi ngờ rằng Vatican đã bỏ rơi họ." Tâm trạng đó vẫn còn tồn tại trong lòng những người Công Giáo trung thành.

Chuyên gia về Trung Quốc, Chương Gia Đôn (Gordon Chang, 章家敦) tuyên bố tuần này rằng thỏa thuận này đã được "Đảng Cộng sản sử dụng để tiêu diệt Giáo Hội Công Giáo ở Trung Quốc".

"Đảng Cộng sản luôn công kích tôn giáo, nhưng giờ đây họ đã có Vatican làm đồng minh", ông nhận định chua chát.

Tòa thánh chắc chắn đã tự đẩy mình vào một vị thế mâu thuẫn khi ký kết thỏa thuận này. Mặc dù vẫn công nhận Giáo hội thầm lặng, Tòa Thánh lại không bổ nhiệm giám mục cho giáo hội này, và do đó không hỗ trợ nó. Bắc Kinh đã sử dụng thỏa thuận với Trung Quốc để lập luận rằng Giáo hội thầm lặng là "bất hợp pháp", và vì vậy, theo ngài Chương Gia Đôn, "Giáo Hội Công Giáo chân chính ở Trung Quốc đang suy tàn" khi Vatican về cơ bản cho phép Giáo hội thầm lặng biến mất.

Khi được hỏi về chính sách đối với Trung Quốc vào mùa hè năm ngoái, Đức Lêô trả lời rằng "trong ngắn hạn, tôi sẽ tiếp tục chính sách mà Tòa Thánh đã theo đuổi trong vài năm qua. Tôi không hề tự nhận mình khôn ngoan hơn hay giàu kinh nghiệm hơn tất cả những người tiền nhiệm."

Với việc Hồng Y Pietro Parolin, người soạn thảo thỏa thuận với Trung Quốc, vẫn giữ chức Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh, dường như chính sách đối với Trung Quốc của Đức Giáo Hoàng Lêô hiện nay vẫn tương tự như người tiền nhiệm của ngài.

Source:Catholic Herald