Stephen P. White (*), trên Catholic Thing, Thứ năm, ngày 22 tháng 8 năm 2024, cho hay trong tác phẩm kinh điển năm 1985, Amusing Ourselves to Death, Neil Postman đã đưa ra lời phê bình về những thay đổi xã hội và chính trị do sự phổ biến của truyền hình trong xã hội Mỹ. Ẩn dụ cho chúng ta biết một điều gì đó như thế nào và theo Postman, phương tiện truyền thông của chúng ta (báo in, phát thanh, truyền hình, v.v.) hoạt động rất giống với ẩn dụ: chúng "phân loại thế giới cho chúng ta, sắp xếp theo trình tự, đóng khung, phóng to, thu nhỏ, tô màu, lập luận về bản chất của thế giới".
Vấn đề của Postman với truyền hình không phải là nó truyền tải thông tin không nghiêm túc hoặc sai lệch (mặc dù nó thường làm như vậy), mà là những hạn chế và xu hướng của chính phương tiện này định hình những loại điều mà chúng ta có khả năng nói và hiểu về thế giới thông qua truyền hình. Truyền hình tạo ra trong chúng ta một kỳ vọng (thường không được kiểm chứng) rằng thực tại phải tuân thủ theo, thực tế nó có tuân thủ theo, theo những thứ tạo nên "truyền hình tốt".
Và, như Postman nhấn mạnh, tất cả truyền hình đều là giải trí.
Không phải là có điều gì sai với giải trí. Nhưng vấn đề như Postman mô tả là đến giữa những năm 1980, truyền hình đã thay thế phương tiện truyền thông in ấn như là "phép ẩn dụ truyền thông" định nghĩa xã hội của chúng ta. So với truyền hình, giao tiếp thông qua chữ in đòi hỏi sự rõ ràng về tư duy và cách diễn đạt, và đòi hỏi cả tác giả và người đọc đều có khả năng đưa ra (hoặc theo dõi) các lập luận phức tạp, bền vững.
Trong phần lớn lịch sử của quốc gia, người Mỹ (giàu và nghèo) đã bị ảnh hưởng sâu xa bởi sự độc quyền của phương tiện truyền thông in ấn, đặc biệt là đối với diễn ngôn công khai của chúng ta. Đến lượt mình, những thói quen về tư duy và suy nghĩ được khuyến khích này lại có tác động sâu xa đến đời sống xã hội và chính trị. Khi truyền hình thay thế phương tiện truyền thông in ấn như là phép ẩn dụ định nghĩa đời sống công cộng của người Mỹ, hậu quả thật là thảm khốc. Tuy nhiên, bằng cách nào đó, chúng đã phần lớn không được chú ý.
Neil Postman, người đã mất năm 2003, rất đáng để đọc (hoặc đọc lại) ngày nay. Nhìn xung quanh môi trường truyền thông hiện tại (và tình hình chính trị và diễn ngôn công khai của chúng ta), mối quan tâm của Postman về những tác động có hại của truyền hình phát sóng dường như vừa có tính tiên tri vừa kỳ lạ. Thật hấp dẫn khi nghĩ về những gì ông sẽ làm về sự trỗi dậy của tin tức cáp, truyền hình thực tại và trên hết là sự bùng nổ của các phương tiện truyền thông xã hội.
Ví dụ, Postman sẽ nói gì về thời đại của điện thoại thông minh, Twitter và TikTok?
Những suy nghĩ này đến với tôi gần đây khi tôi đang đi nghỉ ở bãi biển cùng gia đình. Trong mười ngày, điện thoại thông minh của tôi hiếm khi được sử dụng cho bất cứ việc gì ngoại trừ chụp ảnh bọn trẻ khi chúng nô đùa dưới sóng biển hoặc nhắn tin cho vợ tôi từ cửa hàng tạp hóa để hỏi xem chúng tôi có cần thêm chanh không.
![](/pics/politics.jpg)
Không sử dụng điện thoại có nghĩa là tôi đã bỏ lỡ một số thứ đang diễn ra trên thế giới. Một số điều quan trọng. Những thứ mà tôi cảm thấy có “nghĩa vụ nghề nghiệp” phải theo kịp. Không phải là tôi có thể làm được nhiều về những thứ này. Vì vậy, thật tuyệt – dù chỉ trong khoảng mười ngày – khi không phải lo lắng về những thứ mà tôi hầu như không thể kiểm soát.
Và đó là lý do tại sao bãi biển khiến tôi nghĩ về Neil Postman. Postman không phải là một trong những kẻ lập dị chỉ đổ lỗi cho mọi thứ mà ông không thích trên truyền hình. Ví dụ, một trong những đặc điểm đáng tiếc của thời đại chúng ta là quá tải thông tin. Đây là một vấn đề tương đối mới, nhưng không phải do truyền hình tạo ra.
Như Postman chỉ ra, nó thực sự bắt đầu với tờ báo điện tín khiêm tốn và chỉ trở nên tồi tệ hơn từ đó: “Lần đầu tiên trong lịch sử loài người, con người phải đối mặt với vấn đề dư thừa thông tin, điều đó có nghĩa là đồng thời họ phải đối mặt với vấn đề về sức mạnh xã hội và chính trị suy giảm.”
Ngày nay, chúng ta có nhiều thông tin hơn mức chúng ta biết phải làm gì với chúng, và phần lớn thông tin đó – thông tin ngoạn mục và giật gân nhất – hầu như không liên quan gì đến chúng ta và, nói chung, nằm ngoài khả năng kiểm soát của chúng ta. Postman minh họa vấn đề này bằng cách đặt ra một loạt câu hỏi liên quan đến các vấn đề quan trọng trong thời đại của ông:
Ông dự định thực hiện những bước nào để giảm xung đột ở Trung Đông? Hay tỷ lệ lạm phát, tội phạm và thất nghiệp? Ông có kế hoạch gì để bảo vệ môi trường hoặc giảm nguy cơ chiến tranh hạt nhân? Ông dự định làm gì về NATO, OPEC, CIA, hành động khẳng định và cách đối xử tàn bạo với người Baha’i ở Iran?
Đây đều là những vấn đề quan trọng vào năm 1985. Một số trong số chúng – đáng buồn thay, hầu hết chúng – vẫn là những vấn đề quan trọng cho đến ngày nay, gần 40 năm sau. Nhưng bạn hoặc tôi dự định làm gì với bất cứ vấn đề nào trong số chúng? Postman trả lời không hề nao núng: "Tôi xin phép trả lời thay ông: Ông không định làm gì cả".
Tất nhiên là ông ấy đúng. Hay đúng hơn là ông ấy chỉ đúng một nửa. Bởi vì, trong khi điều hợp lý cần làm là nhận ra sự bất lực của mình trong việc giải quyết những vấn đề xa vời và trừu tượng này, thì nhiều người
ngày nay đơn giản là không thể kiềm chế được bản thân. Và thế là họ hét vào điện thoại và đăng video lên mạng xã hội, hoặc họ chiếm đóng các trường đại học, hoặc họ dán mắt vào những tác phẩm nghệ thuật vô giá, hoặc họ nằm dài trên đường vào giờ cao điểm. Hoặc họ chuyển sự bất lực bực bội của mình vào chính trị, đặc biệt là chính trị quốc gia, nơi quy mô của các vấn đề là rõ ràng nhất và hành động của một công dân là bất lực nhất. Như Postman đã nói, cứ vài năm chúng ta lại có thể "bỏ phiếu cho một người tuyên bố có một số kế hoạch, cũng như quyền hành động". Tại sao một tầm nhìn như vậy về quyền công dân lại có thể làm hài lòng bất cứ ai? Không khó để tìm thấy tất cả sự thất vọng bất lực này trong Giáo hội. Các lập luận về giáo hội của chúng ta luôn bị quốc hữu hóa và hoàn cầu hóa. Đạo đức cá nhân bị hạ thấp; trách nhiệm đạo đức đối với nhiều vấn đề hoàn cầu khác nhau được nhấn mạnh. Trong thời đại mà chính các khái niệm về quyền công dân và đời sống công cộng của chúng ta ngày càng bị bóp méo bởi các phương tiện truyền thông mà chúng ta sử dụng, câu nói cũ rằng "tất cả chính trị đều mang tính địa phương" ngày càng không đủ để mô tả thực tế mà chúng ta thấy xung quanh mình. Chúng ta không tốt hơn vì điều đó.
_____________________________________________________________________
(*) Stephen P. White là giám đốc điều hành của Dự án Công Giáo tại Đại học Công Giáo Hoa Kỳ và là thành viên của Nghiên cứu Công Giáo tại Trung tâm Đạo đức và Chính sách Công.