Ngày Chủ nhật 7 tháng 11, Đức giáo hoàng Benedict XVI sẽ thánh hiến ngôi nhà thờ nổi tiếng Sagrada Familia và nâng lên hàng vương cung thánh đường trong dịp ngài tông du Santiago de Compostela và Barcelona (Tây ban nha). 6500 khách mời, trong đó có 100 giám mục, 1000 linh mục, sẽ cầu nguyện dưới một rừng cột đứng nghiêng giống hình những cây đang mọc. Trên đầu, tín hữu sẽ thấy những vòm cao vút bằng gạch mầu xanh và vàng kim loại, nghe tiếng đàn phát ra từ chiếc đại phong cầm có 2000 ống.
Nhân dịp này, chúng tôi xin trình bầy một số nét đại cương về công trình kiến trúc độc đáo này.
Templo Expiatorio de la Sagrada Familia (Nhà thờ Ngoại hiệu Thánh Gia), thường được gọi đơn giản là Sagrada Família, là một thánh đường Công giáo nổi tiếng ở Barcelona được khởi công xây cất từ năm 1882 và cho đến nay vẫn chưa hòan thành.
Được coi là một kỳ công về kiến trúc của Antoni Gaudi (1852-1926), dự án vĩ đại và độc đáo này đã thu hút hàng triệu du khách tới thăm trong những năm qua, và có một số ý kiến cho đây là kỳ quan thứ 8 của thế giới.
Lịch sử xây cất
Năm 1882, Francesc del Villar được yêu cầu vẽ kiểu một ngôi thánh đường ở địa điểm hiện nay. Một năm sau đó, ông từ nhiệm và công trình này được Antoni Gaudi kế tục. Gaudi vẽ lại toàn bộ đồ án và tận tâm suốt 15 năm cuối đời vào sự nghiệp này. Sau khi Gaudi mất vào năm 1926, công trình được tiếp tục thực hiện do Domènech Sugranyes cho đến khi bị đình trệ do cuộc nội chiến Tây ban nha năm 1936. Một phần trong công trình còn dang dở và các bản mẫu của Gaudi đã bị những nhóm chủ trương vô chính phủ người Catalan phá hủy trong cuộc chiến này.
Bản họa hiện nay được tái tạo dựa theo những sơ đồ đã bị thất lạc cũng như các canh tân theo thời đại mới. Từ năm 1940, các kiến trúc sư Francesc Quintana, Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Gari và Francesc Cardoner đã đảm nhiệm việc thực hiện. Giám đốc công trình hiện nay là Jordi Bonet i Armengol, đã đưa máy tính vào công trình đồ họa và tiến trình được tiếp tục thực hiện từ thập niên 1980. Các tác phẩm điêu khắc của J. Busquets, Etsuro Sotoo và Josep Subirachs được dùng trang trí các mặt tiền.
Vòm mái trung tâm nhà thờ được hoàn tất năm 2000, sau đó công trình tiếp tục xây dựng vòm mái trên cung thánh và hai khu vực tạo thành cánh thánh giá của nhà thờ. Từ 2006, công việc được đặt trọng tâm vào ngọn tháp chính (tháp Chúa Giêsu Kitô) và mặt tiền phía nam (gọi là mặt Vinh quang)
Năm 2004 đã có 2.26 triệu người đến thăm viếng ngôi thánh đường còn đang xây cất giở dang, một phần hấp dẫn du khách chính vì các công tác kiến thiết đang thức hiện: Họ đến để xem các nghệ sĩ và công nhân xây cất đang tiếp tục hoàn tất kiệt tác phẩm của Gaudi
Các ngọn tháp
Gaudi muốn ngôi thánh đường này sẽ là “cung thánh vĩ đại của Kitô giáo”, nên họa đồ mang nhiều biểu tượng đạo Chúa. Đặc sắc nhất là 18 ngọn tháp hình con suốt quay tơ, biểu tượng từ thấp đến cao cho 12 tông đồ, 4 thánh sử chép Phúc âm, Đức Mẹ và ngọn tháp cao nhất là Chúa Giêsu. Trên đỉnh tháp 4 thánh sử có những điêu khắc tượng trưng theo truyền thống: con bò (thánh Luca), phượng hoàng (thánh Gioan), sư tử (thánh Marcô) và người có cánh (thánh Matthêu). Tháp Chúa Giêsu, cao nhất với 170 met, trên ngọn có một cây thánh giá lớn. Ý muốn của Gaudi là công trình của ông sẽ là ngôi thánh đường cao nhất thế giới với ngọn tháp cao nhất thế giới. Trên ngọn các tháp thấp có hình bánh thánh với chùm bông lúa, chén lễ và chùm nho, biểu tượng của phép Thánh Thể.
Các mặt tiền
Thánh đưòng có ba mặt tiền lớn: Mặt Giáng sinh ở hướng đông, được xây trước nhất giữa những năm từ 1894 đến 1930 và mang nhiều ảnh hưởng của Gaudi, trang trí bằng những hình tượng yếu tố của cuộc sống. Chẳng hạn, ba vòm cổng tượng trưng cho các nhân đức đối thần (tin, cậy, mến) được phân cách bằng hai cột lớn, mỗi chân cột nằm trên một con rùa (một con tượng trưng cho đất, một con tượng trưng cho biển, cả hai biểu tượng vào thời đó cho những gì bất biến). Hai con tắc kè hoa ở hai bên mặt tiền này tượng trưng cho đổi thay. Trên cửa là hình cây hằng sống. Bốn ngọn tháp ở mặt tiền này dâng kính các thánh tông đồ Matthia, Barnaba, Giuđa và Simon.
Lúc đầu Gaudi muốn sơn toàn bộ mặt tiền này để làm sống động những hình tượng người và cây cỏ. Ông cũng muốn mặt này biểu tượng cho toàn bộ cấu trúc và trang trí của cả ngôi thánh đường. Ông chọn xây cất trước vì coi đây là mặt hấp dẫn nhất trước công chúng, và đặt làm mẫu mực nghệ thuật và kiến trúc cho người sau này sẽ kế nhiệm hoàn tất công trình nếu chẳng may ông không hoàn thành được.
Mặt Thương khó ở hướng tây, khác biệt với mặt Giáng sinh vì khắc khổ, thường và giản dị, với những phiến đá trần trụi được khắc họa những nét thẳng trông giống bộ xương. Được dâng kính cuộc khổ nạn của Chúa, mặt này có mục đích nói lên tội lỗi của con người. Công trình được khởi sự năm 1954 theo những bản vẽ và chỉ dẫn của Gaudi để lại. Các tháp được hoàn tất năm 1976, và năm 1987, một nhóm các điêu khắc gia, đứng đầu là Josep Maria Subirachs bắt đầu khắc họa các cảnh trí và chi tiết ở mặt tiền này, họ muốn dùng những hình thể cứng ngắc có góc cạnh để tạo ra hiệu ứng bi thương. Chính Gaudi đã muốn mặt tiền này tạo ra mối lo sợ cho người thưởng ngoạn, bằng cách dùng hiệu ứng phối hợp sáng tối (chiaroscuro) với những bóng tối có góc cạnh để tương phản với thứ ánh sáng thô tháp và cứng cỏi để trình bầy sự tàn bạo và bi thương trong sự hy sinh của Chúa Kitô.
Quay về hướng mặt trời lặn, tượng trưng cho cái chết của Chúa Kitô, mặt tiền này được nâng đỡ bằng 6 cột lớn và nghiêng, giống những thân cây cổ thụ. Phía trên có trán tường hình kim tự tháp tạo bằng 18 cột hình cái xương, trên đỉnh có một thánh giá lớn và mạo gai. Bốn ngọn tháp tượng trưng các tông đồ Giacôbê, Tôma, Philiphê và Bartolomeo, và cũng có ba vòm lớn tượng trưng cho ba nhân đức.
Các bức điêu khắc ở mặt này có thể chia làm ba cấp độ. Thấp nhất là cảnh đêm trước ngày Chúa bị đóng đinh, gồm có Bữa tiệc ly, cái hôn của Giuđa, Ecce Homo (Này là Người), và phiên tòa xử Chúa. Ở trung độ là cảnh tượng đồi Canvê, gồm có ba bà Maria, Thánh Veronica, Thánh Longimo. Ở cấp độ ba là cái chết, cảnh an táng và phục sinh của Chúa. Một tượng Chúa Giêsu bằng đồng đứng trên cây cầu nối giữa hai tháp Thành Batolomeo và Thánh Tôma, tượng trưng sự Thăng Thiên của Chúa.
Mặt Vinh quang ở hướng nam, có cửa chính dẫn vào trung tâm nhà thờ, bắt đầu xây cất từ năm 2002 đến nay vẫn chưa hoàn tất; đây là mặt tiền vĩ đại và hoành tráng nhất, tượng trưng cho đường đi của con người đến với Thiên Chúa: Sự chết, Phán xét chung và Vinh quang, với Hỏa ngục dành cho những kẻ không tuân phục thánh ý Chúa. Gaudi biết mình không thể sống đến ngày hoàn tất được mặt này nên chỉ phác họa những nét chính.
Mặt này sẽ được trang trí với hình tượng các quỷ dữ, tà thần, lạc giáo, và cũng còn những cảnh như Hỏa ngục, Luyện tội. Bẩy cột lớn tượng trưng các ơn Chúa Thánh thần. Chân các cột có hình ảnh mô tả 7 mối tội đầu, và trên đỉnh cột là 7 nhân đức.
Những con số
Họa đồ thánh đường này là hình một thánh giá kiểu Latinh có 5 cánh. Vòm trung tâm cao 45 met, các vòm bên cạnh cao 30 mét. Các cột cao 7.5 met.
Trục chính có 4 đường lòng nhà thờ (nave), mỗi đường rộng 7.5 mét, còn đường lòng chính rộng 15 met, tổng cộng toàn bộ là 45 met.
Chiều dài nhà thờ là 95 met. Cánh thánh giá hai bên tạo thành bởi 3 đường lòng nhà thờ có chiều rộng 30 met và chiều dài 60 met. Hai cánh thánh giá này một mở ra cổng Giáng sinh và một mở ra cổng Thương khó. Lòng chính nhà thờ mở ra cổng Vinh quang
Hiện trạng
Toàn bộ công trình Sagrada Familia được dự tính hoàn thành vào năm 1926, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày qua đời của Gaudi. Hiện nay, kỹ thuật đồ họa CAD (Computer Aided Design) được sử dụng để làm tăng tiến công việc, và hy vọng ngôi thánh đường này, với công trình xây dựng tưởng chừng bất tận, có thể khánh thành vào năm 2017.
Nhân dịp này, chúng tôi xin trình bầy một số nét đại cương về công trình kiến trúc độc đáo này.
Templo Expiatorio de la Sagrada Familia (Nhà thờ Ngoại hiệu Thánh Gia), thường được gọi đơn giản là Sagrada Família, là một thánh đường Công giáo nổi tiếng ở Barcelona được khởi công xây cất từ năm 1882 và cho đến nay vẫn chưa hòan thành.Được coi là một kỳ công về kiến trúc của Antoni Gaudi (1852-1926), dự án vĩ đại và độc đáo này đã thu hút hàng triệu du khách tới thăm trong những năm qua, và có một số ý kiến cho đây là kỳ quan thứ 8 của thế giới.
Lịch sử xây cất
Năm 1882, Francesc del Villar được yêu cầu vẽ kiểu một ngôi thánh đường ở địa điểm hiện nay. Một năm sau đó, ông từ nhiệm và công trình này được Antoni Gaudi kế tục. Gaudi vẽ lại toàn bộ đồ án và tận tâm suốt 15 năm cuối đời vào sự nghiệp này. Sau khi Gaudi mất vào năm 1926, công trình được tiếp tục thực hiện do Domènech Sugranyes cho đến khi bị đình trệ do cuộc nội chiến Tây ban nha năm 1936. Một phần trong công trình còn dang dở và các bản mẫu của Gaudi đã bị những nhóm chủ trương vô chính phủ người Catalan phá hủy trong cuộc chiến này.
 |
| Xây cất mái |
Bản họa hiện nay được tái tạo dựa theo những sơ đồ đã bị thất lạc cũng như các canh tân theo thời đại mới. Từ năm 1940, các kiến trúc sư Francesc Quintana, Isidre Puig Boada, Lluís Bonet i Gari và Francesc Cardoner đã đảm nhiệm việc thực hiện. Giám đốc công trình hiện nay là Jordi Bonet i Armengol, đã đưa máy tính vào công trình đồ họa và tiến trình được tiếp tục thực hiện từ thập niên 1980. Các tác phẩm điêu khắc của J. Busquets, Etsuro Sotoo và Josep Subirachs được dùng trang trí các mặt tiền.
 |
| Cần trục xây cất |
Năm 2004 đã có 2.26 triệu người đến thăm viếng ngôi thánh đường còn đang xây cất giở dang, một phần hấp dẫn du khách chính vì các công tác kiến thiết đang thức hiện: Họ đến để xem các nghệ sĩ và công nhân xây cất đang tiếp tục hoàn tất kiệt tác phẩm của Gaudi
Các ngọn tháp
Gaudi muốn ngôi thánh đường này sẽ là “cung thánh vĩ đại của Kitô giáo”, nên họa đồ mang nhiều biểu tượng đạo Chúa. Đặc sắc nhất là 18 ngọn tháp hình con suốt quay tơ, biểu tượng từ thấp đến cao cho 12 tông đồ, 4 thánh sử chép Phúc âm, Đức Mẹ và ngọn tháp cao nhất là Chúa Giêsu. Trên đỉnh tháp 4 thánh sử có những điêu khắc tượng trưng theo truyền thống: con bò (thánh Luca), phượng hoàng (thánh Gioan), sư tử (thánh Marcô) và người có cánh (thánh Matthêu). Tháp Chúa Giêsu, cao nhất với 170 met, trên ngọn có một cây thánh giá lớn. Ý muốn của Gaudi là công trình của ông sẽ là ngôi thánh đường cao nhất thế giới với ngọn tháp cao nhất thế giới. Trên ngọn các tháp thấp có hình bánh thánh với chùm bông lúa, chén lễ và chùm nho, biểu tượng của phép Thánh Thể.
Các mặt tiền
Thánh đưòng có ba mặt tiền lớn: Mặt Giáng sinh ở hướng đông, được xây trước nhất giữa những năm từ 1894 đến 1930 và mang nhiều ảnh hưởng của Gaudi, trang trí bằng những hình tượng yếu tố của cuộc sống. Chẳng hạn, ba vòm cổng tượng trưng cho các nhân đức đối thần (tin, cậy, mến) được phân cách bằng hai cột lớn, mỗi chân cột nằm trên một con rùa (một con tượng trưng cho đất, một con tượng trưng cho biển, cả hai biểu tượng vào thời đó cho những gì bất biến). Hai con tắc kè hoa ở hai bên mặt tiền này tượng trưng cho đổi thay. Trên cửa là hình cây hằng sống. Bốn ngọn tháp ở mặt tiền này dâng kính các thánh tông đồ Matthia, Barnaba, Giuđa và Simon.
 |
| Mặt tiền Giáng sinh |
Lúc đầu Gaudi muốn sơn toàn bộ mặt tiền này để làm sống động những hình tượng người và cây cỏ. Ông cũng muốn mặt này biểu tượng cho toàn bộ cấu trúc và trang trí của cả ngôi thánh đường. Ông chọn xây cất trước vì coi đây là mặt hấp dẫn nhất trước công chúng, và đặt làm mẫu mực nghệ thuật và kiến trúc cho người sau này sẽ kế nhiệm hoàn tất công trình nếu chẳng may ông không hoàn thành được.
 |
| Mặt tiền Thương khó |
Quay về hướng mặt trời lặn, tượng trưng cho cái chết của Chúa Kitô, mặt tiền này được nâng đỡ bằng 6 cột lớn và nghiêng, giống những thân cây cổ thụ. Phía trên có trán tường hình kim tự tháp tạo bằng 18 cột hình cái xương, trên đỉnh có một thánh giá lớn và mạo gai. Bốn ngọn tháp tượng trưng các tông đồ Giacôbê, Tôma, Philiphê và Bartolomeo, và cũng có ba vòm lớn tượng trưng cho ba nhân đức.
Các bức điêu khắc ở mặt này có thể chia làm ba cấp độ. Thấp nhất là cảnh đêm trước ngày Chúa bị đóng đinh, gồm có Bữa tiệc ly, cái hôn của Giuđa, Ecce Homo (Này là Người), và phiên tòa xử Chúa. Ở trung độ là cảnh tượng đồi Canvê, gồm có ba bà Maria, Thánh Veronica, Thánh Longimo. Ở cấp độ ba là cái chết, cảnh an táng và phục sinh của Chúa. Một tượng Chúa Giêsu bằng đồng đứng trên cây cầu nối giữa hai tháp Thành Batolomeo và Thánh Tôma, tượng trưng sự Thăng Thiên của Chúa.
Mặt Vinh quang ở hướng nam, có cửa chính dẫn vào trung tâm nhà thờ, bắt đầu xây cất từ năm 2002 đến nay vẫn chưa hoàn tất; đây là mặt tiền vĩ đại và hoành tráng nhất, tượng trưng cho đường đi của con người đến với Thiên Chúa: Sự chết, Phán xét chung và Vinh quang, với Hỏa ngục dành cho những kẻ không tuân phục thánh ý Chúa. Gaudi biết mình không thể sống đến ngày hoàn tất được mặt này nên chỉ phác họa những nét chính.
Mặt này sẽ được trang trí với hình tượng các quỷ dữ, tà thần, lạc giáo, và cũng còn những cảnh như Hỏa ngục, Luyện tội. Bẩy cột lớn tượng trưng các ơn Chúa Thánh thần. Chân các cột có hình ảnh mô tả 7 mối tội đầu, và trên đỉnh cột là 7 nhân đức.
Những con số
Họa đồ thánh đường này là hình một thánh giá kiểu Latinh có 5 cánh. Vòm trung tâm cao 45 met, các vòm bên cạnh cao 30 mét. Các cột cao 7.5 met.
Trục chính có 4 đường lòng nhà thờ (nave), mỗi đường rộng 7.5 mét, còn đường lòng chính rộng 15 met, tổng cộng toàn bộ là 45 met.
 |
| Họa đồ bên trong thánh đường |
Chiều dài nhà thờ là 95 met. Cánh thánh giá hai bên tạo thành bởi 3 đường lòng nhà thờ có chiều rộng 30 met và chiều dài 60 met. Hai cánh thánh giá này một mở ra cổng Giáng sinh và một mở ra cổng Thương khó. Lòng chính nhà thờ mở ra cổng Vinh quang
Hiện trạng
Toàn bộ công trình Sagrada Familia được dự tính hoàn thành vào năm 1926, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày qua đời của Gaudi. Hiện nay, kỹ thuật đồ họa CAD (Computer Aided Design) được sử dụng để làm tăng tiến công việc, và hy vọng ngôi thánh đường này, với công trình xây dựng tưởng chừng bất tận, có thể khánh thành vào năm 2017.