TẢN MẠN ĐẤT NƯỚC CHÙA THÁP
Từ 4 năm nay, sau đại lễ Phục Sinh, cha Hạt Trưởng Hạt Thanh Đa, Sài Gòn tổ chức các chuyến du lịch tham quan nước ngoài cho các cha. Tôi cùng với các linh mục thuộc nhiều giáo phận tham gia, mỗi đợt có 20-25 vị. Đây là thời gian để thư giãn sau Mùa Chay và Tuần Thánh bề bộn công việc mục vụ, vừa là dịp tham quan, vừa là cơ hội để hiểu biết thêm về lịch sử, văn hoá, tôn giáo của các nước khác. Đến Thái lan, Singapore, Malaysia, Trung quốc, thấy mỗi nơi mỗi vẻ đẹp khác nhau về phong cảnh về con người, về lịch sử, mỗi Dân tộc đều có một bản sắc văn hoá riêng biệt.
Năm nay chúng tôi đi Campuchia. Đất nước có nhiều di tích lịch sử. Đền Angkor Wat (Đền Đế Thiên Đế Thích) là một trong bảy kỳ quan thế giới, Chùa Vàng Chùa Bạc của Hoàng Cung, Trại tù và Cánh đồng chết mang đậm nét thời Khmer Đỏ diệt chủng.
Từ Sài gòn chúng tôi đi xe Buyt của Công ty Sapaco Tourish, đến Cửa khẩu Mộc Bài làm thủ tục xuất nhập cảnh. Đường Sài gòn đến Phnôm-Pênh chỉ 240km, nhưng xe chạy mất 8 giờ vì đại lộ Xuyên Á đang thi công. Vương quốc Campuchia nằm ở bán đảo Đông Dương, Đông Nam Á. Vùng giữa của Campuchia là các cánh đồng màu mỡ trong thung lũng sông Mêkông. Các đồng bằng này bao bọc hồ Tônglêsap (Hồ lớn). Chếch về phía bắc và phía đông là các cao nguyên có các cánh rừng và thảo nguyên. Vùng núi phía nam có đỉnh Phơnum Aoran cao nhất nước (1813m). Cao Miên có diện tích 181.035km2, dân số 14 triệu người, có 19 dân tộc, 24 tỉnh và 4 thành phố, 2 sân bay quốc tế ở Phnôm Pênh và Siem Reap. Campuchia được gọi là đất nước Chùa Tháp vì có 20.000 ngồi Chùa khắp cả nước và Chùa nào cũng có ngọn tháp cao vút, 95% dân số theo đạo Phật.
Xe chạy 7 giờ qua 315km từ Phnôm Pênh mới đến Siem Reap vì đường hơi hẹp. Ăn trưa tại Kompon Cham, quê hương của Pônpôt, Anh KimSen hướng dẫn viên cho biết, công ty du lịch dự định làm lại căn nhà sàn Pôn Pôt ở thành nơi tham quan để khách du lịch biết thêm về tiểu sử tên đầu sỏ của chế độ diệt chủng tàn bạo.
Chúng tôi đi tham quan Biển Hồ mênh mông nước. Đây là vựa cá của Campuchia. Hàng ngàn gia đình sống trên Biển Hồ. Ánh nắng chiều hắt trên biển lung linh soi bóng những căn nhà nổi lênh đênh. Từ xa chúng tôi bóng cây thập giá vươn cao. Ghé thăm Nhà thờ như chiếc tàu bồng bềnh trên nước. Một chị giáo lý viên đang dạy giáo lý thiếu nhi. Chị vui mừng khi biết có đoàn 25 cha từ Sài gòn ghé thăm. Vợ chồng Chị là dân Sài gòn đến đây phụ giúp công việc truyền giáo cho người Việt lẫn người Khmer. Chị cho biết, trên Biển hồ có 1.000 gia đình Người Việt sinh sống, trong đó có 14 gia đình công giáo. Mỗi tuần có cha người Philippin từ Siem Reap đến dâng lễ Chúa nhật. Cuộc sống của dân Biển Hồ thật lam lũ chật vật. Trẻ con đi học trên xuồng nhỏ, trường lớp cũng là những chiếc thuyền nổi bập bềnh trên biển nước. Chia tay với họ mà thấy lòng bùi ngùi cho thân phận long đong của xóm dân nghèo Biển hồ.
Trở về thành phố Siem Reap chúng tôi thăm thêm một Nhà thờ khác. Đèn đường phố mờ nhạt, vì đất nước Campuchia không có thuỷ điện, chỉ sử dụng nhiệt điện nên mọi người đều tiết kiệm điện. Nhà thờ Siem Reap có cộng đoàn Nữ Tu Dòng Lasan từ Việt nam đến phục vụ. Các linh mục Dòng Tên phụ trách nhiều điểm truyền giáo. Cha Heri Bratasudarma S.J người Inđônêxia, cha Lee Kyung-Yong S.J người Hàn quốc, cha Manoj Kumar Ekka S.J người Ấn độ thay nhau dâng lễ. Nhà thờ không có ghế quỳ, mọi người dự lễ đều ngồi theo tư thế các tín đồ lễ Phật, bàn thờ dâng lễ thấp, chủ tế ngồi dâng lễ.
Về nghĩ đêm trong khách sạn 5 sao, với tiện nghi như các khách sạn quốc tế. Khách sạn vài sao và ngân hàng quốc tế thật nhiều trong thành phố Siem Reap.
Angkor Thom và Angkor Wat.
Hôm sau chúng tôi tham quan hai công trình lịch sử độc đáo.
Angkor Wat là ngôi đền và Angkor Thom,vốn là hòang thành của các triều đại xưa của người Khmer. Ang, nghĩa là người tu hành, Kor nghĩa là đất nước. Angkor là đất nước những người tu hành. Nằm ở Tây Bắc Campuchia, Angkor, thủ đô của Đế quốc Khmer cổ đại có khả năng được lập vào khỏang thế kỷ thứ 9 sau CN bởi nhà vua Jayavarman II. Dù vậy, thành phố chỉ đạt đến đỉnh vinh quang vào thế kỷ 12 dưới triều các Vua Suryavarman II và Jayavarman VII. Công trình đẹp nhất và nổi tiếng nhất trong thành phố, ĐỀN ĐẾ THIÊN ĐẾ THÍCH, nằm cách Hoàng thành Angkor Thom do Vua Jayavarman sáng lập khỏang 1 cây số về hướng nam. Angkor Thom với 12km chu vi, rộng mênh mông (Thom có nghĩa là lớn), là một quần thể kiến trúc độc đáo được xây dựng bằng đá chồng lên nhau không có ximăng gắn kết. Có 5 cổng thành (chiến thắng, chào mừng, ma quỷ, thiệt hại và tướng quân). Từ cổng chính dẫn vào có 2 con rồng bằng đá khổng lồ dẫn vào bên trong, bên phải có các thiên thần ôm mình rồng, bên trái có ma quỹ cũng ôm mình rồng. Cả hai đang tranh giành nước trường sinh theo truyền thuyết Đạo Hinđu. Với 39 bậc dẫn lên thiên đàng. Từ đó Nữ thần Apsara xuất hiện ban nước bất tử làm nên một huyền thoại tuyệt đẹp và là niềm tự hào trong tâm tư mỗi thế hệ dân chúng. Apsara trở thành biểu tượng cho cái đẹp cái thiện của dân Cao Miên. Có nhiều con rồng bằng đá đặt được khắp nơi. Rồng 3 đầu chỉ tam bảo, rồng 5 đầu chỉ ngũ giới, Rồng 7 đầu chỉ 7 ngày trong tuần, rồng 9 đầu chỉ bát chánh đạo. Đền Tapromh, nơi Hollywood chọn làm bối cảnh quay bộ phim “bí mật ngôi mộ cổ” với rừng cây Knia và cây Tùng có những bộ rễ bao phủ xuống những tường thành đá rêu phong cổ kính.
Đền Angkor Wat được dâng hiến cho Thần Hinđu VISNHU bởi nhà vua Suryavarman, trị vì giữa những năm 1131 và 1150 sau CN. Đền được xây trong một thời gian trên 30 năm và điển hình cho một số trong các mẫu hình đẹp nhất của nghệ thuật Khmer và Hinđu (Ấn Độ cổ).
Trải dài trên một bề mặt khoảng 81 hecta (8.100 m2), khu công trình liên hợp gồm có 5 tháp (ngày nay ta thấy nêu trên cờ tổ quốc của Campuchia). Những ngọn tháp nầy được cho là tượng trưng năm đỉnh của núi MERU, nơi ở của các Vị Thần và Trung Tâm của Thế giới Hinđu. Angkor Wat làm nổi bật bức phù điêu liên tục dài nhất thế giới,chạy dài bên ngòai các bức tường hành lang, thuật lại những câu truyện về Thần thọai Hinđu. Đây là công trĩnh vĩ đại, làm bằng đá xếp lên nhau với 3 tầng, sức người đưa từng tảng đá từ xa đến, kỷ thuật ghép đá, nghệ thuật chạm trổ nằm ngoài sức tưởng tượng của người dân đương thời nên họ coi đây là công việc của Thượng đế. Vì thế, Angkor wat còn có tên là Đế Thiên Đế Thích. Với sự tàn lụi của Đế quốc Khmer cổ, Angkor Wat được biến thành một ngôi đền Phật giáo và liên tục được duy trì, chính điều ấy đã giúp bảo quản nó. Vào năm 1992,Ủy Ban Di Sản Thế Giới của UNESCO đã công bố công trình này cùng vời toàn bộ thành phố Angkor là di sản văn hoá thế giới.
Nhà tù Tuolsling
Chia tay kỳ quan thế giới với sự ngưỡng mộ công trình người xưa, chúng tôi trở về Phnôm Pênh tham quan trại tù Pôn Pôt nổi tiếng một thời.
Từ năm 1975-1979, đảng Khmer Đỏ thống trị đất nước. Họ đã đẩy dân tộc mình đến chỗ diệt vong. Dân số Campuchia bấy giở chỉ 7,5 triệu người, thế mà chỉ 4 năm đã bị giết chết 2 triệu người. Có 167 nhà tù khắp cả nước. Nhà tù Tuolsling tại Phnôm Pênh trưng bày tội ác dã man của chế độ diệt chủng. Nơi đây là trường học, nhưng bọn Pôn Pôt đã biến thành ngục tù. Tham quan 3 dãy lầu đầy chứng tích một thời đau thương. Các thành phần trí thức bị giết trước, rồi các chức sắc tôn giáo cùng số phận, vì Khmer Đỏ chủ trương một xã hội không tôn giáo không giai cấp. Nghe hướng dẫn viên kể, chúng tôi sởn da gà, rùng mình kinh hải về những thủ đoạn dã man tra tấn giết người, trẻ con sáu bảy tuổi cũng bị tù và bị giết. Bị hành hạ, bị xét xử ở đây xong, các tù nhân được đưa ra cánh đồng chết cách thủ đô 15km. Nơi đây có hơn 15.000 người chết trong 343 hố chôn người tập thể. Mỗi hố có hơn 19.440 người. Dụng cụ giết người là cán cuốc, cán xẻng, dao mác dùng đập đầu hay chém đứt cổ. Nhiều tượng bằng thạch cao của Pôn Pôt bị khách tham quan khạc nhổ chà đạp phí báng, nên người ta phải làm rọ sắt trùm lên đầu.
Theo lịch sử Campuchia, năm 1970 cuộc đảo chính quân sự của phái thân Mỹ đã lật đổ Quốc trưởng Nôđôrôm Sihanúc. Chế độ quân sự mới đã bị du kích Khmer Đỏ tấn công đánh bại. Khmer Đỏ là những người muốn xây dựng một chế độ xã hội và chính trị không tưởng, tự cung tự cấp, làm việc tập thể, đám cưới tập thể. Khmer Đỏ chiến thắng và thống trị đất nước từ năm 1975. Dưới thời Pôn Pôt, Khmer Đỏ đã cưỡng ép dân thị thành về nông thôn và tàn sát tới 2 triệu đồng bào của mình. Thành phố Phnôm Pênh thời ấy không một bóng người, xác xơ hoang tàn. Khmer Đỏ còn tấn công sang lãnh thổ Việt nam ở các vùng biên giới sát hại dân lành. Năm 1978, theo yêu cầu của Mặt trận cứu nước Campuchia, Việt nam đã đưa quân vào lật đổ Khmer Đỏ. Sau khi quân đội Việt nam rút vào năm 1989, các lực lượng chính phủ liên minh lưu vong quay trở về. Tháng 8 năm 1991, các phe phái tham chiến đã thoả thuận một kế hoạch hoà bình bao gồm cả việc tổ chức một cuộc bầu cử, việc giám sát của Liên hợp quốc và việc cắt giảm các lực lượng vũ trang của Campuchia. Lực lượng duy trì hoà bình của Liên hợp quốc đã được triển khai ở Campuchia vào năm 1992 và việc tham gia của Liên hợp quốc vào việc giám sát đất nước này đã được thoả thuận.
Cuộc bầu cử tự do lần thứ hai tiến hành ngày 26 tháng 7 năm 1998, có 39 đảng tham gia, với 6.548 quan sát viên quốc tế và 60.000 quan sát viên trong nước. Kết quả đã bầu ra được 122 đại biểu, 3 đảng đã tham gia quốc hội. Đảng Nhân Dân Campuchia chiếm 66 ghế, Đảng Bảo Hoàng Funcinpéc chiếm 44 ghế và Đảng Samrenxi chiếm 12 ghế. Bị thất bại trong cuộc bầu cử, hai đảng Bảo hoàng của Hoàng tử Ranarit và Samrenxi, lúc đầu tẩy chay kết quả cuộc bầu cử, sau thấy không thể đi ngược ý nguyện của nhân dân nên đã buộc phải tham gia chính phủ Liên hợp với Đảng Nhân Dân của Thủ tướng Hunsen. Và cuộc họp đầu tiên của Quốc hội đa đảng đã được tiến hành vào ngày 24 tháng 9 năm 1998 tại thành phố Siem Reap.
Kể từ đó, Campuchia theo chế độ đa nguyên đa đảng, dân chủ tự do. Vương quốc có Vua sống trong hoàng cung không tham gia việc chính trị. Nhờ theo chế độ dân chủ tự do và được sự tài trợ của Liên hợp quốc nên đất nước này được hồi sinh và phát triển rất nhanh. Từ hoang tàn đổ nát của thời diệt chủng, Campuchia đã và đang đô thị hoá, hiện đại hoá đất nước. Nhờ sự góp phần của khoàng 2 triệu kiều bào đang sinh sống ở nước ngoài, Campuchia được tiếp sức để vươn lên ngang tầm các nước trong khu vực.
Chùa Vàng - Chùa Bạc.
Ngày cuối, chúng tôi tham quan Hoàng cung, nơi hoàng gia sống và làm việc. Những quần thể kiến trúc tuyệt đẹp vẫn được giữ gìn dưới thời Khmer Đỏ. Điều đó thật lạ lùng. Kính trọng hoàng gia, hoàng cung là nơi linh thiêng đã ăn sâu vào tâm linh dân chúng. Cung điện lộng lẫy với ngai vua bằng vàng ròng, vương miện của vua bằng vàng đính kim cương. Sàrông của hoàng hậu lấp lánh hàng ngàn viên kim vương. Nơi đây hàng ngày Vua tiếp các lãnh tụ các quốc gia, các chính khách vương hầu công tước. Chùa bạc là nơi hoàng gia lễ Phật. Trong chùa có bức tượng Phật nặng 90kg bằng vàng ròng với 2.086 viên kim cương trang trí, nền nhà đựơc lát toàn bằng bạc nên người ta gọi là Chùa Vàng Chùa Bạc, có rất nhiều cổ vật quý giá bằng vàng, đồng đen, ngọc lục bảo, đá saphia, kim cương được bày biện để nói về chứng tích những giai đoạn lịch sử dân tộc.
Đất nước Chùa Tháp không có những danh lam thắng cảnh trời ban như Việt nam, nhưng họ lại có những công trình vĩ đại do tổ tiên để lại. Họ biết khai thác kỹ nghệ du lịch nên khách thập phương đến tham quan ngày càng đông.
Campuchia là một đất nước tự do, thanh bình, cuộc sống nhẹ nhàng, con người hiền hoà chân thật. Đoạn đường từ Mộc Bài đến Siem Reap dài 500km mà tôi chẳng thấy bóng dáng cảnh sát giao thông nào. Xe khách, xe hơi, xe honda muốn chở bao nhiêu cũng được, thế mà rất ít tai nạn giao thông. Thủ đô Phnôm Pênh và Thành phố Siem Reap, quá nhiều xe hơi đời mới hiệu Camry, Lexus. 6 giờ sáng ngoài đường phố chẳng có ai. Dân chúng đi làm lúc 8 giờ. Ban tối các cửa hiệu đóng cửa sớm lúc 7 giờ chỉ trừ các quán ăn. Xe hơi, xe honda để ngoài đường suốt đêm mà chẳng mất cái kính nào.
Trải dài hơn 500 km quốc lộ đã đi qua, tôi thấy hai bên đường bạt ngàn đất đai không canh tác. Nông dân chỉ trồng lúa một vụ lúa sáu tháng mùa mưa. Họ chẳng cần chuyển đối cơ cấu cây trồng, chẳng cần tăng năng suất. Lương thực đủ sống, không bon chen, không ồn ào tranh dành. Cuộc sống của dân chúng thật êm ả nhẹ nhàng.
Những ngày tham quan Campuchia đã để trong tôi nhiều thao thức. Đặc biệt là công cuộc truyền giáo trên miền đất Chùa Tháp này. Con người hiền hoà, có chiều sâu tâm linh rất dễ đón nhận Tin mừng. Có lẽ đó cũng là cánh đồng truyền giáo bao la cho Giáo hội Việt nam trong tương lai.
Lm Giuse Nguyễn Hữu An