Chứng Nhân Tận Mắt Công Đồng Vatican II

17. Báo Chí phản ứng dữ chống lại quyết định độc thân

Sau đề án về Giáo hội trong Thế giớ Ngày nay, hai đề án từng bị tấn công tơi bời trong lần trình bày đầu tiên nay được đem ra bàn lại: Hoạt động Truyền giáo của Giáo hội, và Ðời sống và Thừa tác vụ của Các Linh mục.

Về đề án đầu, cuộc tranh luận nhắm vào việc cần phải xét điều gì dưới tiêu đề ấy: đây có phải chỉ là việc cổ vũ Giáo hội tại những khu vực mới, hay phải bao gồm cả việc tái phúc âm các quốc gia mà đức tin hiện đang sa sút. Trước đó ít lâu một cuốn sách nói về nước Pháp như một xứ truyền giáo đã gây không ít xôn xao trong dư luận. Dĩ nhiên, cuối cùng, cả hai trạng huống trên đều được xem sét: trước nhất bàn về phúc âm hóa, sau đó bàn đến tái phúc âm hóa.

Ðề án truyền giáo mở đầu bằng một suy tư hết sức tươi đẹp và có tính thiêng liêng sâu sắc: trong Ba Ngôi Thiên Chúa, “sứ mệnh” Chúa Con đến từ Chúa Cha và “sứ mệnh” Chúa Thánh Thần đến từ cả hai ngôi trên.

Tiếp theo, là các xem sét liên quan đến các giai đoạn kế tiếp nhau của sứ mệnh truyền giáo trong Giáo hội: tiền phúc âm hóa, phúc âm hóa đúng nghĩa dẫn đến việc trở lại, đoàn ngũ dự tòng và việc tạo lập cũng như tăng trưởng các cộng đoàn Kitô hữu. Sau đó, đề án bàn đến việc huấn luyện các nhà truyền giáo, việc phối trí công việc truyền giáo, và việc phối trí mọi người can dự vào công việc truyền giáo ấy: giám mục, linh mục, tu sĩ và giáo dân.

Trong cuộc tranh luận, có người đề cập đến các khó khăn khi công việc truyền giáo phải đi kèm với cuộc đối thoại đại kết và lòng kính trọng đối với các tôn giáo không phải là Kitô giáo vốn có ảnh hưởng trên những dân mà công việc truyền giáo nhằm tới.

Về việc huấn luyện các nhà truyền giáo, có người nhấn mạnh đến nhu cầu phải cung cấp cho các nhà truyền giáo một hiểu biết về văn hóa của dân tộc nơi họ đang hoạt động.

Cũng có một số gợi ý về những khác biệt có thể có giữa các giám mục và các viện truyền giáo làm việc trong lãnh thổ của các ngài. Các giám mục Rwanda và Burundi xem ra có vấn đề, trong khi đức Hồng y Zougrana của giáo phận Ouagadougou vùng Burkina Faso lên tiếng nhiệt liệt ủng hộ các viện truyền giáo.

Một vị giám mục của Kenya lại lên tiếng bằng cả cái tim lẫn cái túi. Ngài chủ trương rằng khi trở về địa sở, vấn đề các linh mục của ngài quan tâm không hẳn là việc Công đồng có thành công trong việc định nghĩa hoạt động truyền giáo hay không mà là có thành công hay không trong việc tổ chức các ngân qũi nhằm cổ động hoạt động truyền giáo ấy.

Cuộc tranh luận kết thúc với đức cha Lamont, người từng kết án “những bộ xương khô” trong đề án trước đây về Truyền giáo, nay lên tiếng cám ơn Ủy ban đã đem lại thịt máu cho đề án ấy.

Cuộc tranh luận về Ðời sống và Thừa tác vụ của Các Linh mục, đã bắt đầu từ ngày 14 tháng 10 năm 1965, mấy ngày trước đây vốn đã có những giây phút gay cấn khi Tổng thư ký Công đồng đọc bức thư của Ðức Thánh Cha Phaolô đệ lục cho hay vấn đề độc thân của các linh mục sẽ không được đem ra bàn cãi tại Công đồng.

Tiếng vỗ tay chào đón bức thư của ngài cho thấy một cảm thức nhẹ người thực sự. Một số các bài diễn văn đã được chuẩn bị, muốn người ta lưu ý đến vấn đề hiện đang gặp trong thế giới hiện đại và con số khiến người ta phải lo âu về những trường hợp trong đó luật độc thân xem ra đang trở thành một gánh nặng không chịu đựng được nữa.

Tuy nhiên, bức thư của đức Thánh Cha có tạo nên một cảm giác bực bội nơi báo chí. Họ cảm thấy như nó vượt ra ngoài tinh thần tự do ngôn luận và việc công chúng được phép thăm dò tin tức về những vấn đề tế nhị, và bởi thế đây hẳn là một bước thụt lùi.

Nhưng nói chung, đề án này được mọi người ủng hộ. Nó nhấn mạnh đến mối tương quan giữa giám mục và các linh mục trong linh mục đoàn (nghĩa là toàn bộ các linh mục trong giáo phận). Linh mục đoàn này sâu sắc chia sẻ với đức giám mục việc công bố Lời Chúa, việc phục vụ các bí tích và hướng dẫn Dân Thiên Chúa. Nó cũng nhấn mạnh đến việc linh đạo linh mục phải phản ảnh các hoạt động trên.

Ðức Hồng y Heenan của Westminster nói về nhu cầu phải có tinh thần gia đình gần gũi trong linh mục đoàn và việc linh mục phải mạnh mẽ lãnh đạo công việc truyền giáo của giáo dân. Ngài đơn cử trường hợp Ðạo Binh Ðúc Mẹ. Việc ngài nhắc đến Frank Duff, sáng lập viên của Ðạo Binh, hiện có mặt trong Công đồng như một “dự thính viên”, đã làm Công đồng vỗ tay vang dội.

Sau đó Công đồng tạm nghỉ. Vẫn thường có những lúc tạm nghỉ dài như thế này để các ủy ban hoàn tất các tu chính sẵn sàng đem các bản văn cuối cùng ra đầu phiếu lần chót.

Các giám mục và các chuyên viên chịu trách nhiệm về đề án Giáo hội trong Thế giới Ngày nay đã phải làm thêm giờ để hoàn tất bản văn sau cùng. Các vị chịu trách nhiệm về đề án Tự do Tôn giáo cũng có những vấn đề riêng: họ bị tấn công tới tấp bởi vô số những đề nghị sửa đổi (modi). Trong số đó, 200 đề nghị được đưa ra vào phút chót với cố gắng muốn ngăn cản việc công bố bản văn ấy. Ðức cha Gerard van Velsen của giáo phận Kroonstad, Thư ký Văn Phòng Hiệp Nhất Kitô giáo, tức cơ quan chịu trách nhiệm về Tự do Tôn giáo, đã phải nhận xét rằng Văn phòng thấy dễ tính trọng lượng các đề nghị sửa đổi (30 Kílô) hơn là tính các con số của chúng.

Dù thế, ủy ban vẫn đã lo liệu để hoàn tất được nhiệm vụ của mình và mọi sự đều được sẵn sàng cho buổi họp khoáng đại lần chót vào ngày 7 tháng 12 và nghi thức bế mạc hết sức tuyệt diệu vào ngày 8 tháng 12, ngày lễ Ðức Mẹ Vô Nhiễm.

Tóm kết, Công đồng đã công bố 16 văn kiện, xếp theo thứ hạng phẩm trật như sau:

* Hiến Chế: (hạn từ hiến chế ở đây có nghĩa là một văn kiện có ý nghĩa quan trọng và chung quyết): Hiến chế Tín lý về Giáo hội, Hiến chế về Phụng vụ Thánh, Hiến chế Tín lý về Mạc Khải Thần Linh’ Hiến chế Mục vụ về Giáo hội trong Thế giới Ngày nay.

* Sắc Lệnh: Sắc lệnh về Ðại kết, Sắc lệnh về Chức vụ Mục tử của Các Giám mục trong Giáo hội, Sắc lệnh về Thừa tác vụ và Ðời sống Các Linh Mục, Sắc lệnh về Canh tân Cuộc sống Tu trì, Sắc lệnh về Tông đồ Giáo dân, Sắc lệnh về Hoạt động Truyền giáo của Giáo hội, Sắc lệnh về Các Giáo hội Công giáo Phương đông, Sắc lệnh về Các Phương tiện Truyền thông Xã hội.

*Tuyên Ngôn: Tuyên ngôn về Tự do Tôn giáo, Tuyên ngôn về Liên hệ của Giáo hội với các Tôn giáo không phải là Kitô giáo, Tuyên ngôn về Giáo dục Công giáo.

Bốn hiến chế, chín sắc lệnh và ba tuyên ngôn.

18. Nước Mắt trước khi Vatican II kết thúc

Với ngày 8 tháng 12 năm 1965 ló dạng, ngày kết thúc Công đồng Vatican II, người ta hết còn phao tin liên quan đến các cuộc tranh luận tại liên ủy ban về đề án mười ba, tức đề án Giáo hội trong Thế giới Ngày nay, về những cố gắng to lớn trong việc dung hòa các ý kiến trái ngược nhau liên quan đến các vấn đề như hòa bình và chiến tranh, kết án các nỗi kinh hoàng của chiến tranh và nhìn nhận quyền tự vệ.

Công việc đã hoàn tất, dù tốt hay không, và đề án sửa đổi được trình cho Công đồng chỉ một hay hai ngày trước cuộc bỏ phiếu cuối cùng. Nó được chấp thuận tại phiên họp khoáng đại ngày 6 tháng 12, một ít ngày sau đề án về Truyền giáo, và đề án về Thừa tác vụ và Ðời sống của Các Linh mục, dù vẫn có chống đối liên quan đến chương nói về Hòa bình.

Cái khó của chương này là nó đã lên án chiến tranh toàn diện, nhưng lại không đi cho chót bằng cách đòi hỏi đơn phương giải giới. Ðơn phương giải giới có nghĩa là hủy bỏ vũ khí hạch nhân dù kẻ thù của mình không chịu làm như thế. Do đó, việc nhắc đến quyền tự vệ trở nên rối rắm và mâu thuẫn.

Ðọc theo một chiều, xem ra người ta muốn loại bỏ quyền tự vệ và ngay cả quyền gián chỉ phòng ngừa (preventive deterrence) dựa trên các vũ khí của cuộc chiến tranh toàn diện. Ðọc theo chiều khác, lại có lỗ hổng. Lỗ hổng này xem ra không đủ lớn đối với một nhóm giám mục muốn thực tiễn hơn một chút trong việc nhìn nhận rằng không có gián chỉ, sự việc có thể tệ hơn.

Ðức tổng giám mục Hannon của New Orleans, một cựu tuyên úy nhẩy dù, vận động phải thực tiễn hơn và ngài đã thu được chữ ký của đức Hồng y Spellman của New York, Sheehan của Baltimore và McCann của Cape Town, và của đức Tổng giám mục Young của Hobart, của chính tôi và của một số vị khác.

Trong bầu không khí xúc cảm cao độ của Công đồng, tính thực tiễn này tạo nên cả một xúc kích lớn. Cuộc tranh luận trong các phe cánh của Công đồng trở nên sôi động cho đến lúc chương ấy được thông qua với khoảng 20% số phiếu chống.

Thứ Bẩy, 4 tháng 12, một nghi lễ đại kết được tổ chức tại vương cung thánh đường Thánh Phêrô, do đức Giáo hoàng Phaolô đệ lục chủ tọa. Các nghị phụ và các quan sát viên từ các giáo hội khác tham gia các bài đọc, các lời nguyện và thánh thi, bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau. Xúc động lên thật cao. Tại đây, ở Rôma này, ở một vương cung thánh đường Rôma này, chúng tôi đã từ xa mà đến từ ngày 25 tháng Giêng năm 1959, khi, trong lòng của cũng một vương cung thánh đường này, đức Giáo hoàng Gioan XXIII cho các hồng y hay ý định triệu tập một Công đồng của ngài.

Ngày 7 tháng 12, người ta thấy các nghị phụ Công đồng họp nhau lần chót tại nhà thờ Thánh Phêrô. Những cuộc bỏ phiếu theo nghi lễ được tổ chức để công bố Tự do Tôn giáo, Hoạt động Truyền giáo của Giáo hội, Thừa tác vụ và Ðời sống của Các Linh mục, và Giáo hội trong Thế giới Ngày nay.

Tiếp theo những công bố trên, là việc hủy bỏ một điều đã kéo dài cả 911 năm nay: việc rút phép thông công lẫn nhau của các giáo hội Công giáo và Chính thống.

Nhiều người chỉ thấy qua hàng nước mắt của mình nét cao cả của khung cảnh khi đức Hồng y Bea, đứng bên cạnh đức Giáo hoàng, đọc to thông điệp hòa giải của đức Thánh cha. Bên trái đức Giáo hoàng là khuôn mặt hết sức đẹp trai của vị đại diện đức Athenagoras, Thượng phụ Constantinople. Khi đức Thánh Cha trao thông điệp cho vị đại diện và ôm ngài trong một cái ôm huynh đệ, nhiều người xúc động đến không dám nhìn.

Ngày 8 tháng 12, ngày lễ Ðức Mẹ Vô Nhiễm, nghi lễ chia tay cuối cùng được tổ chức tại Công trường Thánh Phêrô. Một đoàn lũ lớn lao Dân Chúa, gồm cả đức Giáo hoàng, các giám mục và giáo sĩ khác tụ tập nhau cử hành Thánh lễ bế mạc, dĩ nhiên vẫn bằng tiếng Latinh, với điệu hát bình ca vang dội, dâng lời tán tụng và cầu xin lên tận thiên đàng.

Cùng với Thánh lễ này là bẩy thông điệp gửi thế giới: gửi các chính quyền, gửi các nhà trí thức, gửi các nghệ sĩ, gửi phụ nữ, gửi người nghèo và người đau khổ, gửi các công nhân, và giới trẻ.

Khi đức Hồng y Lienart của Lille bên Pháp đọc thông điệp gửi các chính quyền và nói lớn rằng điều Giáo hội yêu cầu nơi họ chỉ là tự do, chắc chắn nhiều tay tổ trong Cách mạng Pháp hẳn phải trở mình trong mộ và tự hỏi không biết mình đang đứng ở phe nào.

Nghi thức cử hành kết thúc với lời chúc lành của đức Thánh cha và lời sai đi vang dội của ngài “Hãy đi bình an” đã được đáp lại bằng cả một sức nổ lớn qua lời “Tạ ơn Chúa” mà phần đông chúng tôi chưa bao giờ được nghe lớn đến như vậy.

Các giám mục tiến dọc theo hàng cột Bernini và lên những xe buýt chờ sẵn để lên đường từ giã giữa rừng những bàn tay vẫy chào và điệp khúc tạm biệt.

Các ngài đã lên đường trở lại với giáo phận của mình nơi các ngài sẽ hướng dẫn những cố gắng lớn lao trong việc đem Công đồng vào cuộc sống cộng đoàn mà các ngài đã được thụ phong để phục vụ.